1311-1388: Η Ελλάδα υπό την κατοχή των… Καταλανών

του Θοδωρή Ασβεστόπουλου

Τον τελευταίο μήνα η Καταλονία βρίσκεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας επικαιρότητας λόγω του δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία που πραγματοποιήθηκε την 1η Οκτωβρίου 2017 και μένει να δούμε που θα καταλήξει η όλη ιστορία.

Την συγκεκριμένη αυτόνομη περιφέρεια της Ισπανίας με το έντονο κατά την τελευταία δεκαετία αποσχιστικό κίνημα την έχουμε συνδέσει όλοι λίγο πολύ με την πόλη της Βαρκελώνης και την ομάδα της την Μπαρτσελόνα.

Όμως, λόγω της πολύ συγκεχυμένης περιόδου της Λατινοκρατίας ή Φραγκοκρατίας, που ακολούθησε την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 από τους «σταυροφόρους» της δύσης, λίγοι γνωρίζουμε για την κατοχή της Στερεάς Ελλάδας και της Θεσσαλίας από τους Καταλανούς που διήρκησε από το 1311 έως το 1388.

Αναμένοντας τις εξελίξεις για την κατάληξη του κινήματος ανεξαρτησίας της Καταλονίας θα κάνουμε μία αναδρομή στην ιστορία της «Καταλανικής Εταιρείας» και το στίγμα που άφησε στην Ελληνική Ιστορία αλλά και τον Ελληνικό κόσμο των ύστερων βυζαντινών χρόνων.

Καταλανοί μισθοφόροι στην υπηρεσία του Βυζαντινού Αυτοκράτορα

Η Τέταρτη Σταυροφορία και η πρώτη Αλωση της Πόλης το 1204 από τους Ρωμαιοκαθολικούς βύθισαν στο χάος τον ελλαδικό χώρο και ότι είχε απομείνει από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Το 1261 η Κωνσταντινούπολη απελευθερώθηκε από τον Αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, όμως το βυζαντινό κράτος δεν μπορούσε να διεξάγει πολυμέτωπους πολέμους όπως απαιτούσαν οι τότε περιστάσεις. Ταυτόχρονα η τουρκική απειλή όλο και μεγάλωνε.

Το 1302 ο Αυτοκράτορας Ανδρόνικος Β’ Παλαιολόγος ζήτησε τη βοήθεια των Αλμογάβαρων πολεμιστών της Καταλανικής Εταιρίας. Οι Αλμογάβαροι αντιστοιχούσαν με τους Ακρίτες και πολεμούσαν τους Άραβες στα όρια μεταξύ μουσουλμανικής και χριστιανικής Ισπανίας. Επιδέξιοι πολεμιστές και με ελαφρύ οπλισμό, θεωρούνταν το ισχυρότερο μισθοφορικό σώμα της εποχής.

Η Καταλανική Εταιρία, με περίπου 6.000 πολεμιστές και αρχηγό τον Ναΐτη ιππότη Ροζέ Ντε Φλορ, ξεκίνησε από τη Σικελία και έφτασε στην Κωνσταντινούπολη το 1303 όπου τέθηκε αμέσως στην υπηρεσία του Αυτοκράτορα.

Στη συνέχεια εγκαθίστανται στην Κύζικο της Μικράς Ασίας και στα επόμενα δύο χρόνια συντρίβουν σε συνεχείς πολεμικές αναμετρήσεις τους Τούρκους φτάνοντας ως το Ικόνιο, αποδεικνύοντας την αδιαμφισβήτητη στρατιωτική τους αξία.

Το αποτέλεσμα ήταν οι Καταλανοί να αποκτήσουν μεγάλη δύναμη και με την εξουσία που τους έδινε η στρατιωτική ισχύς άρχισαν να συμπεριφέρονται δεσποτικά αντιμετωπίζοντας τους Έλληνες σαν άπιστους. Αποσπούσαν με την βία αμοιβές από τις πόλεις που απελευθέρωναν, ενώ πολλές τις ρήμαζαν και τις λεηλατούσαν.

Η συμπεριφορά τους αυτή και οι συνεννοήσεις τους με τοπικούς άρχοντες για δημιουργία ανεξάρτητου Καταλανικού κρατιδίου στην Μ. Ασία, δικαίως τους κατέστησε επικίνδυνους στα μάτια του Αυτοκράτορα που τους κάλεσε εσπευσμένα στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, κατόπιν σχεδίου του γιου του Αυτοκράτορα, δολοφονήθηκε ο αρχηγός τους Ροζέρ Ντε Φλόρ με την ελπίδα ότι θα διαλύονταν.

Η «καταλανική εκδίκηση»

Οι Καταλανοί όμως όχι μόνο δεν διαλύθηκαν, αλλά αφού εξέλεξαν νέο τους αρχηγό τον Μπερεγκάρ ντε Ροκαφόρ, λεηλάτησαν όλη την χερσόνησο της Καλλίπολης σφάζοντας ανηλεώς τους κατοίκους της και προκαλώντας συνεχώς τους Βυζαντινούς για μάχη φτάνοντας ως τα τείχη της πρωτεύουσας. Όταν τα Βυζαντινά στρατεύματα αποφάσισαν να αντιπαρατεθούν, ακολούθησε μια καταστροφική μάχη για αυτούς όπου σκοτώθηκαν σχεδόν 20.000 άνδρες ενώ τραυματίστηκε και ο γιος του Αυτοκράτορα.

Μετά από αυτή την μάχη, τα βυζαντινά εδάφη και οι πληθυσμοί τους, βρέθηκαν στο έλεος της Καταλανικής Εταιρείας. Οι Καταλανοί λεηλάτησαν όλη την Θράκη και την Μακεδονία, ληστεύοντας και σκοτώνοντας όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Την διετία 1307-1309 εγκαταστάθηκαν στην Ποτίδαια Χαλκιδικής προσπαθώντας χωρίς επιτυχία να καταλάβουν την οχυρή Θεσσαλονίκη. Από την καταστροφική μανία των Καταλανών δεν γλίτωσε ούτε το Άγιο Όρος όπου από τις 300 Ιερές Μονές, μόνο οι 25 έμειναν αλώβητες, ενώ οι υπόλοιπες βεβηλώθηκαν και καταληστεύτηκαν. Επρόκειτο για κίνηση που ουδέποτε υπήρξε ξανά στην Ιστορία.

Για να γίνει αντιληπτή η σκληρότητα των Καταλανών αναφέρουμε πως όταν ο αρχηγός τους ντε Ροκαφόρ τους εγκατέλειψε αιφνιδιαστικά το 1308, οι μισθοφόροι έσφαξαν άλλους δεκαπέντε αξιωματικούς τους για να εκτονώσουν την οργή τους.

Η κατάκτηση της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας

Αμέσως μετά την καταστροφή των περιοχών της Μακεδονίας και λόγω της πίεσης του βυζαντινού στρατού υπό τον ικανό αρχιστράτηγο Χανδρηνό, κατέβηκαν στην Θεσσαλία, την οποία κατέλαβαν και λεηλάτησαν με ευκολία, εισερχόμενοι πλέον στις Φράγκικες κτήσεις. Φτάνοντας στην Θήβα το 1310 ήρθαν σε συνεννόηση με τον ισχυρό Δούκα της Αθήνας Βάλτερ ντε Μπριέν συνεχιστή του οίκου ντε Λα Ρος και πολέμησαν κατακτώντας πολλά κάστρα (Ζητούνι, Φάρσαλα, Αλμυρός, Σιδηρόκαστρο) για λογαριασμό του. Τις τάξεις της Καταλανικής Εταιρείας είχαν πυκνώσει νέοι εθελοντές από την Καταλονία αλλά και πολλοί Τούρκοι μισθοφόροι.

Τον Σεπτέμβριο του 1310 ο Βάλτερ ντε Μπριεν φοβούμενος την αύξηση της ισχύος της Εταιρείας, ζήτησε από τους Καταλανούς να εγκαταλείψουν τα εδάφη του και να του παραδώσουν όλα τα κάστρα που κατέλαβαν πολεμώντας για λογαριασμό του. Η Καταλανική Εταιρεία ζήτησε να κρατήσει κάποια από αυτά για να εγκατασταθεί μόνιμα, αλλά ο Δούκας αρνήθηκε με προσβλητικό τρόπο και ετοιμάστηκε να συντρίψει τους Καταλανούς καλώντας όλους τους Φράγκους συμμάχους του για βοήθεια, κατά την συνήθεια της εποχής.

Πολύ σύντομα 2.000 σιδερόφρακτοι ιππότες και 20.000 πεζοί είχαν μαζευτεί στην Αθήνα, δύναμη τεράστιας ισχύος για τα δεδομένα της εποχής. Οι σιδερόφρακτοι Φράγκοι ιππότες αποτελούσαν την πιο επίλεκτη μονάδα της εποχής καθώς η επίθεση τους ήταν συντριπτικής ισχύος έναντι οποιουδήποτε αντιπάλου και απολάμβανε μεγάλης φήμης τότε.

Οι Καταλανοί ήταν πλέον παγιδευμένοι καθώς στην Θεσσαλία προήλαυνε ο ικανός Βυζαντινός στρατηγός Χανδρηνός με σημαντικές δυνάμεις που τους είχε νικήσει στο παρελθόν. Η αναμέτρηση με τους Φράγκους του Δούκα των Αθηνών Βάλτερ στις 15 Μαρτίου 1311, ήταν μονόδρομος. Οι Καταλανοί διάλεξαν με στρατιωτική σοφία, το πεδίο μάχης να είναι στην πεδιάδα του ποταμού Κηφισσού της Βοιωτίας κοντά στην Κωπαΐδα, όπου το έδαφος ήταν ελώδες. Οι δυνάμεις τους, 3.500 ιππείς, 4.000 πεζοί και πολλοί Τούρκοι μισθοφόροι, παρατάχθηκαν με το έλος μπροστά τους. Ο Βάλτερ ντε Μπριεν έπεσε στην παγίδα διατάσσοντας επέλαση στους ιππότες που τον περιστοίχιζαν. Το βαρύ φράγκικο ιππικό κόλλησε στην λάσπη και ακολούθησε η μαζική σφαγή του, από τους πεπειραμένους Καταλανούς. Από την φράγκικη στρατιά πολύ λίγοι επέζησαν.

Όπως έγραψε ο ιστορικός Γουίλιαμ Μίλερ, «Την ημέραν εκείνη το άνθος των Φράγκων ιπποτών εφονεύθη υπό των ανοικτιρμόνων Καταλωνίων, και το δουκάτον απέβη ανυπεράσπιστον λάφυρον των τυχοδιωκτών εκείνων μαχητών».

Έτσι οι Καταλανοί κατέλαβαν την Θήβα, την οποία λεηλάτησαν σφάζοντας τους κατοίκους της χωρίς να εξαιρέσουν ούτε τα νήπια και στην συνέχεια την Αθήνα, που την ονόμασαν Cetines.

Στα χρόνια που ακολούθησαν διεξήγαγαν πολλές επιδρομές και πολέμους στις γύρω περιοχές και στην μέγιστη ακμή τους έλεγχαν όλη την Θεσσαλία και την Στερεά Ελλάδα ως την Κόρινθο. Οι ανώτεροι αξιωματούχοι των Καταλανών έλαβαν για συζύγους τις γαλαζοαίματες γυναίκες των ευγενών που εξολόθρευσαν στην μάχη της Κωπαΐδας. Η καταλανική ορίστηκε ως επίσημη γλώσσα του Δουκάτου των Αθηνών, ενώ οι Έλληνες κάτοικοι ζούσαν υπό συνεχή καταπίεση.

Στην Αθήνα επεξέτειναν τη νομοθεσία που τότε εφαρμοζόταν στο Βασίλειο της Αραγωνίας (όπου περιλαμβανόταν και η Καταλονία), τη σημερινή βορειοδυτική Ισπανία, με αποτέλεσμα να αναβαθμιστεί η τοπική αυτοδιοίκηση, όπου ιδιαίτερη θέση είχε το λειτούργημα του συμβολαιογράφου. Τότε τοποθετείται και η ακμή της αθηναϊκής οικογένειας Ρέντη. Ο Δημήτριος Ρέντης, Νοτάριος (συμβολαιογράφος) στην υπηρεσία των Καταλανών, ευνοήθηκε από αυτούς και έγινε δεσπόζουσα μορφή στην πόλη.

Ο Βασιλιάς Πέτρος Δ΄ της Αραγωνίας έγραψε το 1380 πως «το κάστρο της Αθήνας είναι το πολυτιμότερο κόσμημα στον κόσμο που παρόμοιό του δεν θα μπορούσαν να φτιάξουν όλοι μαζί οι βασιλιάδες της χριστιανοσύνης». Ήταν μία πρώιμη δυτική αναγνώριση της αρχαίας Ελλάδας πριν την Αναγέννηση.

Παρ’ όλα αυτά οι Καταλανοί είχαν οικονομικό κέντρο τους την Θήβα με επίνειο την Λιβαδόστρα στον Κορινθιακό, ενώ πιο πάνω είχαν και τη Νέα Πάτρα (σημερινή Υπάτη).

Οι δύο επόμενες γενιές των Καταλανών κατακτητών όμως δεν είχαν την στρατιωτική πυγμή των προγόνων τους, καθώς μεγάλωναν μέσα στην χλιδή των αρχόντων της μεσαιωνικής φεουδαρχίας. Έτσι επήλθε φυσιολογικά η παρακμή και η πτώση του καθεστώτος της Καταλανικής Εταιρείας στην Αθήνα από τον Οίκο των Φλωρεντίνων Ατζαγιόλι το 1388.

Για τους Καταλανούς τα γεγονότα συνιστούν μια εποποιία. Για τους Έλληνες μια σειρά φοβερών λεηλασιών και ωμοτήτων.

Η μετάνοια επτά αιώνες μετά

Η ιστορία της Καταλανικής Εταιρείας μαρτυρεί την μεγάλη αδυναμία τόσο του Βυζαντινού όσο και των Φραγκικών μικρότερων κρατών να προστατέψουν τα εδάφη τους ακόμη και από την απειλή ανοργάνωτων στιφών μισθοφόρων τυχοδιωκτών. Η επίδραση της Εταιρείας στην τύχη της μεσαιωνικής Ανατολής ήταν πολύ μεγάλης σημασίας, καθώς λεηλάτησε και κατέστρεψε όλο τον ελλαδικό χώρο εκτός από την Πελοπόννησο, ενώ συνέτριψε σε δύο πολύνεκρες και αποφασιστικές μάχες, το άνθος του Βυζαντινού στρατού και της Φράγκικης ιπποσύνης. Έτσι οι Οθωμανοί λίγα χρόνια μετά εκμεταλλεύθηκαν την καταστροφή και την αποδιοργάνωση των μεσαιωνικών κρατών των Βαλκανίων, επικρατώντας και επιβάλλοντας την σκοταδιστική εξουσία τους για τέσσερις αιώνες.

Η πρωτόγονη αγριότητα, η ασχήμια και η παντελής έλλειψη ατομικής καθαριότητας χαρακτήριζαν τα μέλη της Καταλανικής Εταιρείας ενώ μακρινοί απόηχοι της παρουσίας της εντοπίζονται στην λαϊκή δημοτική μας παράδοση. Ο ιστορικός Μίλερ θεωρεί ότι η παρουσία των Καταλανών στην περιοχή, είχε ίσης σημασίας καταστροφικά αποτελέσματα με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους της δύσης το 1204.

Το 2005 η πολιτική ηγεσία της Περιφέρειας της Καταλονίας με πρωτοβουλία του Κάρλες Ντουάρτε επέδειξε αυξημένη πολιτισμική και ιστορική ευαισθησία, χρηματοδοτώντας την αναστήλωση ενός κτιρίου του 16ου αιώνα της Ιεράς Μονής Βατοπαιδίου, προσδοκώντας με αυτή την χειρονομία να εξιλεωθεί 700 χρόνια μετά για τις ανήκουστες καταστροφές που προκάλεσαν στον Ελλαδικό χώρο και στο Άγιο Όρος οι βάρβαροι πρόγονοι τους.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γ. Μουζάλας: Είμαστε όλοι σοκαρισμένοι με το δυστύχημα στη Μόρια

Ο κ. Μουζάλας δήλωσε σοκαρισμένος, όπως όλοι οι άνθρωποι, και έκανε έκκληση για ανθρωπιά και συνεργασία, ώστε να καλυτερεύσουν οι συνθήκες διαβίωσης τόσο των νησιωτών, όσο και των προσφύγων. Έκκληση στις τοπικές κοινωνίες απηύθυνε ο υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής, Γιάννης Μουζάλας, μιλώντας Στο Κόκκινο και στον Κώστα Σαββόπουλο, ζητώντας να επικρατήσει[…]

Περισσότερα »

Αττική: Κυκλοφοριακές ρυθμίσεις την Κυριακή λόγω Μαραθωνίου

Κυκλοφοριακές ρυθμίσεις θα τεθούν σε ισχύ την Κυριακή στο Λεκανοπέδιο κατά μήκος της μαραθώνιας διαδρομής, λόγω διεξαγωγής του 35ου Αυθεντικού Μαραθωνίου Αθηνών, καθώς και άλλων αγώνων δρόμου, οι οποίοι έχουν προγραμματιστεί για το πρωί της ίδιας μέρας, στο κέντρο της πρωτεύουσας. Σημειώνεται ότι οι παρεμβάσεις της Τροχαίας σε κάποια σημεία[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *