Τσάμηδες… Οι συνεργάτες των Ναζί που επιστρέφουν με αξιώσεις

Του Θοδωρή Ασβεστόπουλου

Τα τελευταία χρόνια συχνά – πυκνά ένα ανύπαρκτο κανονικά θέμα, μία θρασύτατη αξίωση των γειτόνων Αλβανών, έρχεται στην επικαιρότητα, μιας και τα Τίρανα το τοποθετούν στην κορυφή της ατζέντας της εξωτερικής τους πολιτικής. Πρόκειται για το λεγόμενο «τσάμικο» που τίθεται από τους Αλβανούς ως «διεκδίκηση των περιουσιών των τσάμηδων» στη Θεσπρωτία.

Μάλιστα το θέμα ήρθε με εκκωφαντικό τρόπο στην επικαιρότητα τέτοιες μέρες πριν έναν χρόνο, αφού πήρε διεθνείς διαστάσεις όταν αναφέρθηκε σε αυτό ο Επίτροπος Διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γιοχάνες Χαν.

Με αφορμή την 74η επέτειο της σφαγής των 49 προκρίτων της Παραμυθιάς Θεσπρωτίας, που έγινε στις 29 Σεπτεμβρίου 1943, θα κάνουμε μία αναδρομή στην ιστορία για να δούμε τις ρίζες αυτής της προκλητικής και ανιστόρητης αξίωσης των γειτόνων.

Η ιστορική πορεία των τσάμηδωνκαι η δράση τους στην κατοχή

Οι Τσάμηδες εγκαταστάθηκαν στην Θεσπρωτία τον 17ο  αιώνα μετά την ατυχή επανάσταση του Επισκόπου Τρίκκης Διονυσίου του Φιλοσόφου (1611) και θεωρούσαν τους εαυτούς τους Τούρκους. Κατά μία άλλη εκδοχή ήταν Ηπειρώτες που εξισλαμίστηκαν εκείνη την εποχή.

Στους Βαλκανικούς πολέμους 1912-13 όταν ο  Ελληνικός Στρατός απελευθέρωνε την  Ήπειρο, πολεμούσαν στο πλευρό των Τούρκων και μετά την οριοθέτηση των ελληνοαλβανικών συνόρων το 1913, παρέμειναν εντός ελληνικού εδάφους.

Το 1923, μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λοζάνηςπου προέβλεπε την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών βάσει θρησκεύματος, οι μουσουλμάνοι Τσάμηδες  ήταν ανταλλάξιμοι και έπρεπε να πάνε στην Τουρκία. Όμως τότε, μετά από παρέμβαση της Ιταλίας ο δικτάτορας  Θεόδωρος Πάγκαλος ενέδωσε στο αίτημα του Μουσολίνι να παραμείνουν. Ο αριθμός στους στη Θεσπρωτία ήταν κάτι λιγότερο από 20.000.

Έκτοτε αποτελούσαν εστία προβλημάτων στην περιοχή.

Στο τελεσίγραφο που έστειλε τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940,ο Ντούτσε μεταξύ άλλων κατηγορούσε την Ελλάδα  για τον φόνο του πράκτορα του, του τσάμη ληστή  Νταούτ Χότζα.

Στην ιταλική επίθεση κατά της πατρίδας μας, τρία από τα δεκατέσσερα αλβανικά τάγματα που συνέπραξαν με τον εχθρό, ήταν  στελεχωμένα από Τσάμηδες.

Κατά την διάρκεια της κατοχής, συνεργάσθηκαν με τους Ιταλούς φασίστες, διαπράττοντας  κτηνώδη εγκλήματα εις βάρος των Ελλήνων, με οργανωτή το«Αλβανικό Σύστημα Πολιτικής Διοικήσεως»και αρχηγούς  τους διαβόητους αδελφούς Νουρί και Μαζάρ Νίνο.

Για να τρομοκρατήσουν ακόμη περισσότερο το Ελληνικό στοιχείο και να επιδείξουν τη θέλησή τους ότι επιθυμούν την απόσπαση του Νομού Θεσπρωτίας από τον ελληνικό κορμό και την προσάρτηση τουστην Αλβανία, οι Τσάμηδες δολοφονούν στις 19 Φεβρουαρίου 1942 μπροστά στο Νομαρχιακό κατάστημα στην Ηγουμενίτσα τον αναπληρωτή Νομάρχη Γεώργιο Βασιλάκο. Η δολοφονία αυτή υπήρξε το σύνθημα των ομαδικών διωγμών κατά των Ελλήνων σε ολόκληρο το Νομό.

Μετά την συνθηκολόγηση της Ιταλίας στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, οι Τσάμηδες συνεργάστηκαν  στενά με τους  Γερμανούς, συνεχίζοντας τα εγκλήματα τους. Φόρεσαν γερμανικές στολές, περιβραχιόνια με τον αγκυλωτό σταυρό και προέβαιναν σε δολοφονίες, σφαγές, βιασμούς, εμπρησμούς κατοικιών και αρπαγή ελληνικών περιουσιών.

Ενδεικτικός είναι ο «Πίνακας εγκλημάτων του Αλβανικού Συστήματος Πολιτικής Διοικήσεως κατά την κατοχή στην Θεσπρωτία», που εκδόθηκε από τις Ελληνικές Αρχές μετά την απελευθέρωση:

  1. Δολοφονηθέντες υπό Τσάμηδων μόνων ή εν συνεργασία με τα στρατεύματα κατοχής: 632
  2. Εξαφανισθέντες και απαχθέντες ως όμηροι : 428
  3. Βιασμοί γυναικών και κορασίδων : 209
  4. Απαγωγαί : 31
  5. Πυρποληθείσαιοικίαι : 2.332
  6. Λεηλατηθέντα ολοσχερώς χωρία : 53
  7. Διαρπαγέντα ζώα :

(α) Αιγοπρόβατα : 37556

(β) Βοοειδή : 9.285

(γ) Ιπποειδή : 4.185

(δ) Πουλερικά (ένα μέρος) : 30.000

(ε) Κυψέλαι : 742

Τα ανωτέρω στοιχεία θεωρούνται κατώτερα της πραγματικότητάς.

29 Σεπτεμβρίου 1943: Εκτελούνται 49 πρόκριτοι της Παραμυθιάς

Η πράξη που σηματοδότησε την αποτροπιαστική σύμπραξη των τσάμηδων με τους Γερμανούς Ναζί ήταν η σφαγή των 49 προκρίτων της Παραμυθιάς στις 29 Σεπτεμβρίου 1943.

Αφορμή ήταν μία μάχη μεταξύ ανταρτών και Γερμανών στην τοποθεσία Σκάλα, όπου σκοτώθηκαν έξι Γερμανοί. Ακολούθησαν τα αντίποινα σε βάρος του άμαχου πληθυσμού, με αναλογία για κάθε θάνατο Γερμανού, δέκα εκτελέσεις Ελλήνων.

Αρχικά συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν έντεκα άτομα από την ευρύτερη περιοχή, συνεπώς για να συμπληρωθεί ο αριθμός των εξήντα έμεναν άλλοι σαράντα εννέα. Οι συλλήψεις έγιναν κατόπιν υποδείξεων των τσάμηδων συνεργατών των ναζί,με βάση τον σημαντικόρόλο τους στην τοπική κοινωνία.

Οι συλληφθέντες ήταν εκπαιδευτικοί, γιατροί, δημόσιοι υπάλληλοι, ιερείς, τραπεζικοί, έμποροι, καταστηματάρχες και επιφανείς επαγγελματίες. Το γεγονός αυτό κατέδειξε ότι σκοπός των εκτελέσεων εκτός από τα αντίποινα ήταν και η αποδόμηση του κοινωνικού ιστού.

Αυτόπτες μάρτυρες της σφαγής μετέφεραν ότι ο ιερέας Ευάγγελος Τσαμάτοςέχοντας μαζί του το πετραχήλι, τέλεσε νεκρώσιμη ακολουθία, με ψάλτες τους μελλοθάνατους, οι οποίοι είχαν ανοίξει νωρίτερα τους λάκκους στους οποίους θα θάβονταν ομαδικά. Αφού εκτέλεσαν τους 49, οι ναζί απαγόρευσαν αρχικά στις γυναίκες ναπάρουν τους νεκρούς, αλλά την επόμενη ημέρα το επέτρεψανόταν κατέφτασε ο Μητροπολίτης Παραμυθιάς Δωρόθεος Λάσκαρης.

Η θυσία των Παραμυθιωτών μένει ζωντανή και σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζουν οι εκδηλώσεις τιμής και μνήμης του Δήμου Σουλίου και άλλων φορέων της τοπικής κοινωνίας, που γίνονται κάθε χρόνο στις 29 Σεπτεμβρίου.

Η φυγή των τσάμηδων από τη Θεσπρωτία και οι καταδίκες τους

Την άνοιξη του 1944, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων εναντίον των Γερμανών στην Ήπειρο, κρίθηκε αναγκαίο από την βρετανική συμμαχική αποστολή να καταλάβει ο Ελληνικός Δημοκρατικός Εθνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ) του Ναπολέοντα Ζέρβα τις ακτές στην περιοχή της Πάργας που ήλεγχαν οι Τσάμηδες, προκειμένου να γίνεται πιο εύκολα ο εφοδιασμός των αντιστασιακών με πλοιάρια από την Ιταλία. Στις επιχειρήσεις αυτές στο πλευρό των Γερμανών πολέμησαν και ένοπλα σώματα Τσάμηδων.

Στη μάχη της Μενίναςπου έγινε στις 17 και 18 Αυγούστου 1944, μαζί με τους 92 νεκρούς και 109 αιχμαλώτους Γερμανούς, είχαν και οι συμπολεμιστές τους Τσάμηδες 86 νεκρούς και 7 αιχμαλώτους, έναντι 6 ανδρών του ΕΔΕΣ και του Άγγλου Ταγματάρχη Δαβίδ Ουάλλας.

Όταν έφυγαν στις 21 Σεπτεμβρίου 1944 οι Γερμανοί προς την Αλβανία, τους ακολούθησαν μαζικά οι δοσίλογοι Τσάμηδες, οι οποίοι γνώριζαν πολύ καλά ότι μετά τα εγκλήματα που διέπραξαν εις βάρος της ελληνικής πλειοψηφίας στην Θεσπρωτία, ο τόπος δεν τους χωρούσε.

Στις 23 Μαΐου 1945, το Ειδικό Δικαστήριο Δοσιλόγων Ιωαννίνων καταδίκασε ερήμην σε θάνατο 1.930 Τσάμηδες οι οποίοι βαρύνονταν με εγκλήματα πολέμου, κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Στις αρχές της δεκαετίας του ’50 η ελληνική κυβέρνηση απαλλοτρίωσε τις περιουσίες τους και τις απέδωσε σε ντόπιους και πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία.

Στην Αλβανία, το καθεστώς του Εμβέρ Χότζα εγκατέστησε αρχικά τους τσάμηδεςστην πεδιάδα της Μουζακιάς και τους διατήρησε ως Έλληνες υπηκόους με την ελπίδα τυχόν επιστροφής τους στην Ελλάδα ή επανάκτησης των περιουσιακών τους στοιχείων. Όμως, με την υπ΄αρ. Α.Π. 50862/1947 απόφαση του Υπουργείου Στρατιωτικών της Ελλάδας, οι Τσάμηδες στερήθηκαν της ελληνικής ιθαγένειας.

Από τους αρχηγούς των Τσάμηδων, ο Μαζάρ Ντίνο, δολοφονήθηκε το 1945 στο Δέλβινο, φέροντας το στίγμα του προδότη όπως τον χαρακτήριζε το κομμουνιστικό καθεστώς του Ενβέρ Χότζα, επειδή είχε συνεργαστεί με τους ναζί.

Ο ΝουρίΝτίνο κατέφυγε στην Τουρκία όπου έγινε επιχειρηματίας, ενώ ο ανιψιός τουΡετζέπ έγινε επίσης επιχειρηματίας στη Γερμανία…

Η επαναφορά του ξεχασμένου θέματος

Το «Τσάμικο», έπεσε σε λήθαργο κατά τη διάρκεια του κομουνιστικού καθεστώτος. Μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού τέθηκε για πρώτη φορά τον Μάιο του 1992 στοντότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Μητσοτάκη όταν επισκέφθηκε τα Τίρανα. Έξω από το πρωθυπουργικό γραφείο, περίπου 200 Τσάμηδες με πλακάτ, φώναζαν συνθήματα για την επιστροφή τους στη Θεσπρωτία και την ανάκτηση των περιουσιών τους. Στην κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Αλβανό πρωθυπουργό Αλεξάντερ Μέξι, από τις πρώτες ερωτήσεις που δέχτηκε ο Κων. Μητσοτάκης, ήταν «αν θα επιτρέψει η Ελλάδα την επιστροφή των Τσάμηδων στην πατρίδα τους και αν θα τους  επιστραφούν οι περιουσίες τους». Η απάντηση του ήταν: «Δεν υπάρχει θέμα επιστροφής των Τσάμηδων στην Ελλάδα. Πρόκειται περί εγκληματιών πολέμου σύμφωνα με Αποφάσεις δικαστηρίων, των νόμων και του Συντάγματος και είναι ανεπιθύμητοι στην Ελλάδα!»

Παρά την σαφή αυτή θέση, από τότε όλες σχεδόν οι αλβανικές κυβερνήσεις θέτουν το συγκεκριμένο ζήτημα με κάθε τρόπο, όχι μόνο στις διμερείς συναντήσεις αλλά και σε διεθνείς οργανισμούς.

Στην ιστορία έχει μείνει η ματαίωση της μετάβασης του Προέδρου Κάρολου Παπούλια στους Άγιους Σαράντα τον Νοέμβριο του 2005, λόγω της συγκέντρωσης τσάμηδων έξω από το ξενοδοχείο όπου θα είχε συνάντηση με τον Αλβανό ομόλογο του Άλφρεντ Μοϊσίου.

Κάθε χρόνο στις 27 Ιουνίου, στην παραμεθόριοΚονίσπολη Αγίων Σαράντα, αλβανοί εθνικιστές πραγματοποιούν πορεία προς το συνοριακό σταθμό Μαυροματίου Θεσπρωτίας, στο πλαίσιο της «ημέρας μνήμης γενοκτονίας των Τσάμηδων».

Εκτός από σωματεία που θέτουν το «ζήτημα», στην Αλβανία υπάρχει και το Κόμμα Δικαιοσύνης, Ένωσης και Ένταξης, το οποίο εκπροσωπείται στην αλβανική βουλή με τρεις βουλευτές και έχει ως κορυφαίο την διεκδίκηση για την «Τσαμουριά».

Το «τσάμικο» επίσης διδάσκεται επίσημα από τα αλβανικά σχολικά βιβλία της Ιστορία και της Γεωγραφίας.

Προς απόκρουση της ακατάσχετης αλβανικής προπαγάνδας, προσωπικότητες από την Θεσπρωτία και όλη την Ήπειρο, προχωρούν στην ίδρυση του «Συλλόγου Απογόνων των Θυμάτων των Τσάμηδων περιόδου 1941-1944»όπως ανακοίνωσε πρόσφατα ο πρώην υφυπουργός Αντώνης Μπέζας.

Οι 49 Πρόκριτοι της Παραμυθιάς που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές καθ’ υπόδειξιν των τσάμηδων συνεργατών τους στις 29 Σεπτεμβρίου 1943

  • Τσαμάτος Παν. Ευάγγελος, ιερέας
  • Αλιγιάννης Φ. Δημήτριος, χαλκουργός
  • ΑλιγιάννηςΔημ. Ιωάννης, παντοπώλης
  • Αλιγιάννης Φ. Κωνσταντίνος, χαλκουργός
  • Αλιγιάνης Κ. Σωτήριος, παντοπώλης
  • Αποστολίδης Π. Απόστολος, υποδηματοποιός
  • Βαλασκάκης Σωτ. Ελευθέριος, ιατρός
  • Γιαννάκης Ιωαν. Νικόλαος, καθηγητής
  • ΔρίμτζιαςΔημ. Χαράλαμπος, γεωργός
  • Ευαγγέλλου Ε. Ευθύμιος, καφεπώλης
  • Ζιάγκος Γ. Κωνσταντίνος, δημοτικός υπάλληλος
  • ΚακούρηςΑπ. Περικλής, δημοδιδάσκαλος
  • Κατσούλης Αθ. Κωνσταντίνος, δημοδιδάσκαλος
  • Κλήμης Θεόδ. Δημήτριος, αγωγεύς
  • Κοτσαλέρης Ε. Εμμανουήλ, δ/ντήςυποκαταστ. Α.Τ.Ε. Παραμυθιάς
  • Κουρσουμής Θ. Κωνσταντίνος, καφεπώλης
  • Κωνσταντίνου ή ΚωσταγιάννηςΙω. Κων/νος, σιδηρουργός
  • Κωνσταντίνου ή ΚωσταγιάννηςΙω. Παναγιώτης, σιδηρουργός
  • Μάνος Π. Νικόλαος, εστιάτορας
  • Μαρέτης Γ. Ανδρέας. χρυσοχόος
  • Μαρέτας Ν. Γεώργιος, εστιάτορας
  • ΜητσιώνηςΑναστ. Ιωάννης, καφεπώλης
  • ΜουσελίμηςΣπ. Γεώργιος, Ράπτης
  • Μουσελίμης Π. Σταύρος, δημοτικός υπάλληλος
  • Μπαζάκος Θ. Ιωάννης, δημοδιδάσκαλος
  • Μπάρμπας Γ. Νικόλαος, έμπορος υφασμάτων
  • Μπάρμπας Νικ. Σπυρίδων, έμπορος υφασμάτων
  • Νάστος Χρ. Ευάγγελος, παντοπώλης
  • Πάκος Γ. Πάκος, τυρέμπορος
  • Παπαθανασίου Χρ. Βασίλειος, καφεπώλης
  • Πάσχος Γ. Γεώργιος, παντοπώλης
  • Πάσχος Δ. Λεωνίδας, τυρέμπορος
  • Ράπτης Δ. Αθανάσιος, έμπορος
  • Ρίγγας Γ. Αθανάσιος, έμπορος
  • Σιαμάς Παν. Γεώργιος, ταχυδρομικός υπάλληλος
  • Σιωμόπουλος Β. Κων/νος, γυμνασιάρχης
  • Σπυρομήτσιος Παύλου Σπυρίδων, υποδηματοποιός
  • ΣτρουγγάρηςΑπ. Ανδρέας, παντοπώλης
  • Σωτηρίου Χρ. Κων/νος, αγωγεύς
  • Σωτηρίου Κ Γεώργιος, αγωγεύς
  • ΤζώηςΔημ. Κων/νος, βιβλιοπώλης
  • ΤσαμάτοςΕυάγγ. Νικόλαος, Ράπτης
  • ΤσίληςΔημ. Κων/νος, αγωγεύς
  • ΤσορλαςΔημ. Γεώργιος, δημοτικός γραμματέας
  • Τσορλας Β. Θεόδωρος, υποδηματοποιός
  • Τσορλας Β. Κων/νος, υποδηματοποιός
  • Φάτσιος Γ. Θωμάς, μυλωθρός
  • Φείδης Θ. Αριστοφάνης, λογιστής
  • Χρυσοχόου Κ. Απόστολος, συνταξιούχος σχολάρχης και γραμματέας της μητροπόλεως

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Καλάβρυτα: Πυρκαγιά σε ελατοδάσος στον Χελμό

Σε εξέλιξη βρίσκεται πυρκαγιά σε δάσος με έλατα, στα 1.800 μέτρα υψόμετρο, είναι σε εξέλιξη από τις 14:30 μετά το μεσημέρι, στην θέση Γαρδικόβρυση Καλαβρύτων, στον Χελμό. Στο σημείο έχουν μεταβεί πεζοπόρα τμήματα της Πυροσβεστικής, που προσπαθούν να την θέσουν υπό έλεγχο, καθώς είναι αδύνατο να προσεγγίσουν τα οχήματα. Για[…]

Περισσότερα »

ΠΟΥ: Μείωση στον αριθμό των κρουσμάτων του Έμπολα

Η επιδημία του Έμπολα έχει στοιχίσει μέχρι στιγμής τη ζωή σε 4.951 ανθρώπους από τους 13.567 που προσβλήθηκαν από τον ιό σε οκτώ χώρες, ανακοίνωσε την Παρασκευή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, αναθεωρώντας ελαφρώς προς τα κάτω τα στοιχεία που είχε δώσει στη δημοσιότητα έως σήμερα.  Η μείωση στον αριθμό των κρουσμάτων[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *