6-7 Σεπτεμβρίου 1955: Ο διωγμός των Ελλήνων της Πόλης – Μαρτυρίες στο ΚΑΝΑΛΙ 1

του Θοδωρή Ασβεστόπουλου

Το 1955 πρωθυπουργός της Τουρκίας ήταν ο Αντνάν Μεντερές, αρχηγός του Δημοκρατικού Κόμματος. Ο Μεντερές έπαιζε αρκετά το μουσουλμανικό χαρτί, προκαλώντας εκνευρισμό στο κεμαλικό κατεστημένο της χώρας. Το αποδεικνύουν και τα χιλιάδες τζαμιά που κτίστηκαν επί πρωθυπουργίας του.

Η οικονομική κατάσταση στην Τουρκία δεν ήταν ανθηρή, ενώ ο εθνικιστικός πυρετός ανέβαινε, καθώς οι Ελληνοκύπριοι διεκδικούσαν την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Ήταν μια καλή αφορμή για τους τούρκους ηγέτες να αποσπάσουν την κοινή γνώμη από τα προβλήματά της, στρέφοντάς την κατά της ελληνικής μειονότητας που ευημερούσε. Στις 28 Αυγούστου 1955 ο Μεντερές ισχυρίστηκε δημόσια ότι οι Ελληνοκύπριοι σχεδίαζαν σφαγές κατά των Τουρκοκυπρίων.

Η αφορμή για το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης δόθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου, με την έκρηξη ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού στο Τουρκικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, που στεγαζόταν και στεγάζεται και σήμερα στο σπίτι, όπου φέρεται ότι γεννήθηκε ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους.

Ως δράστης συνελήφθη από τις ελληνικές αρχές ο Οκτάι Εγκίν, ένας μουσουλμάνος σπουδαστής από την Κομοτηνή, που αργότερα περιεβλήθη το φωτοστέφανο του ήρωα. Τιμήθηκε στην Τουρκία και διορίστηκε κυβερνήτης σε επαρχία. Χρόνια αργότερα σε μία συνέντευξή του αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με το συμβάν και θεώρησε τον εαυτό του θύμα των ελληνικών αρχών.

Από την έκρηξη στο τουρκικό προξενείο προκλήθηκαν μόνο μικρές υλικές ζημίες στις τζαμαρίες του κτιρίου, αλλά οι τουρκικές εφημερίδες εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, μεγαλοποιώντας και διαστρεβλώνοντάς το, κατόπιν κυβερνητικών οδηγιών. Πρωτοσέλιδοι τίτλοι, όπως «Έλληνες τρομοκράτες κατέστρεψαν το πατρικό σπίτι του Ατατούρκ» της «Ισταμπούλ Εξπρές» και δημοσίευση μιας σειράς από παραποιημένες φωτογραφίες του συμβάντος, προκάλεσαν «αυθόρμητες» διαδηλώσεις στην Πλατεία Ταξίμ το απόγευμα της ίδιας μέρας.

Στις 5 το απόγευμα, μαινόμενο πλήθος 50.000 ατόμων στράφηκε κατά των ελληνικών περιουσιών στη συνοικία Πέραν. Οι λεηλασίες κράτησαν μέχρι τις πρωινές ώρες της 7ης Σεπτεμβρίου, όταν επενέβη ο Στρατός, καθώς η κατάσταση κινδύνευε να τεθεί εκτός ελέγχου. Μέχρι τότε, οι αρχές παρέμειναν απαθείς, όταν δεν διευκόλυναν τους πλιατσικολόγους στο έργο. Ο μηχανισμός του Δημοκρατικού Κόμματος, που ήλεγχε τα συνδικάτα, έπαιξε καταλυτικό ρόλο στα έκτροπα.

Μεγάλος αριθμός διαδηλωτών μεταφέρθηκε από τη Δυτική Μικρά Ασία δωρεάν, αντί αμοιβής 6 δολαρίων, που ουδέποτε τους δόθηκε. Στον χώρο των ταραχών τους μετέφεραν 4.000 ταξί, ενώ φορτηγά του Δήμου Κωνσταντινούπολης είχαν αναπτυχθεί σε επίκαιρα σημεία της Πόλης, φορτωμένα με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, αξίνες, σφυριά, σιδερένιους λοστούς και μπιτόνια βενζίνης, απαραίτητα σύνεργα για τον όχλο των επιδρομέων, που επέπεσε επί των ελληνικών καταστημάτων με τα συνθήματα «Θάνατος στους γκιαούρηδες», «Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης», «Σφάξτε του Έλληνες προδότες», «Κάτω η Ευρώπη» και «Εμπρός να βαδίσουμε κατά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης». Την οργή του όχλου δεν γλύτωσαν και κάποια καταστήματα αρμενικής και εβραϊκής ιδιοκτησίας.

Άνδρες και γυναίκες βιάστηκαν και σύμφωνα με τη μαρτυρία του γνωστού τούρκου συγγραφέα Αζίζ Νεσίν, ιερείς εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή. Δεκαέξι Έλληνες έχασαν τη ζωή τους και τριάντα δύο τραυματίστηκαν.

Έκτροπα κατά των Ελλήνων δεν έγιναν μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στη Σμύρνη. Το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου τούρκοι εθνικιστές έκαψαν το ελληνικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης. Στη συνέχεια, κατέστρεψαν το νεόκτιστο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, ενώ λεηλάτησαν σπίτια ελλήνων στρατιωτικών, που υπηρετούσαν στο Στρατηγείο του ΝΑΤΟ.

Ο πρωθυπουργός Μεντερές σε δηλώσεις του ισχυρίστηκε ότι το πογκρόμ κατά των Ελλήνων ήταν έργο των κομμουνιστών. Ένας ισχυρισμός που κατέπεσε αυτοστιγμεί και από τις αναφορές των ξένων πρεσβειών στην Άγκυρα προς τις κυβερνήσεις τους, που επισήμαιναν τις μεγάλες ευθύνες των τουρκικών αρχών.

Η κυβέρνηση Παπάγου προσπάθησε να διεθνοποιήσει το θέμα, αλλά χωρίς σημαντικά αποτελέσματα. Αμερικανοί και Βρετανοί δεν ήταν διατεθειμένοι να ασκήσουν πιέσεις στην Τουρκία, πολύτιμο σύμμαχό τους κατά τη διάρκεια του «Ψυχρού Πολέμου». Οι νατοϊκοί σύμμαχοί μας είπαν ξεκάθαρα να ξεχάσουμε το συμβάν. Μόνο το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών από τους διεθνείς οργανισμούς απαίτησε από την Τουρκία εξηγήσεις για την καταστροφή του 90% των ορθόδοξων ναών στην Κωνσταντινούπολη. Πάντως, τον Αύγουστο του 1995 η αμερικανική Γερουσία με απόφασή της κάλεσε τον Πρόεδρο Κλίντον να ανακηρύξει την 6η Σεπτεμβρίου Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Πογκρόμ.

Το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης προκάλεσε:

τον θάνατο 16 Ελλήνων και τον τραυματισμό 32

τον θάνατο ενός Αρμένιου

τον βιασμό 12 Ελληνίδων

τον βιασμό αδιευκρίνιστου αριθμού ανδρών (εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή)

την καταστροφή:

4.348 εμπορικών καταστημάτων,

110 ξενοδοχείων,

27 φαρμακείων,

23 σχολείων,

21 εργοστασίων,

73 εκκλησιών,

περίπου 1.000 κατοικιών, όλα ελληνικής ιδιοκτησίας.

Το οικονομικό κόστος των ζημιών ανήλθε σε 150 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, ενώ η ελληνική κυβέρνηση τις υπολόγισε σε 500.000.000 δολάρια. Η οικονομική αιμορραγία και ο φόβος ανάγκασαν χιλιάδες έλληνες ομογενείς να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα.

Αργότερα, το τουρκικό κράτος διά του προέδρου Τζελάλ Μπαγιάρ υποσχέθηκε αποζημίωση για την καταστροφή των ελληνικών περιουσιών. Στην καλύτερη των περιπτώσεων δεν ξεπέρασε το 20% των απαιτήσεών τους, με δεδομένο ότι τα περιουσιακά τους στοιχεία είχαν υποτιμηθεί δραματικά.

Πολλές λεπτομέρειες για τα Σεπτεμβριανά ήλθαν στο φως το 1961, κατά τη διάρκεια της δίκης για εσχάτη προδοσία του ανατραπέντος από τους στρατιωτικούς πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές, ο οποίος τελικά απαγχονίστηκε.

Μαρτυρίες Ελλήνων που έζησαν τα Σεπτεμβριανά

Στο περιθώριο των εκδηλώσεων που πραγματοποίησε τον Σεπτέμβριο του 2016 η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών στην Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά το ΚΑΝΑΛΙ 1 συνέλλεξε μαρτυρίες από ανθρώπους που έζησαν ως παιδιά τον διωγμό των Ελλήνων της Πόλης στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου.

Θεοδώρα Φωτογιαννοπούλου: Έμενα με την οικογένεια μου στο Πέρα. Ο πατέρας μου ήρθε το απόγευμα σπίτι και μας είπε ότι είδε τρία φορτηγά γεμάτα με ανθρώπους που κρατούσαν ρόπαλα που ερχόντουσαν για φασαρίες. Μας μάζεψε όλες, τη μητέρα μου, την αδελφή μου και εμένα και μας κλείδωσε στο υπόγειο όπου είχαμε τα ξύλα. Μας είπε «δεν θα βγει κανένας από εδώ μέσα». Μετά έφυγε και πήγε στην εφημερίδα «Απογευματινή» όπου εργαζόταν, να κρύψει κάποια σημαντικά πράγματα εκεί για να μην τα καταστρέψουν. Ξαναγύρισε στο σπίτι και ανέβηκε πάνω στη στέγη, ώστε σε περίπτωση που ερχόταν κανείς να μας επιτεθεί να του ρίξει από πάνω πετρέλαιο ή ότι άλλο είχε. Εμείς ήμασταν δύο μέρες κλεισμένες στο υπόγειο γιατί φοβόταν ο πατέρας μου μην μας βιάσουν και μας σφάξουν. Ακούγαμε να πέφτουν ντενεκέδες με λάδι από ένα μπακάλικο που ήταν εκεί κοντά και να κάνουν τρομερό θόρυβο και γενικά πολύ φασαρία. Η αδελφή μου που ήταν μεγαλύτερη από μένα, δώδεκα χρονών, δεν άντεξε. Από τον φόβο της έπαθε ανακοπή καρδιάς και πέθανε.

Σωτήρης Ιγνατιάδης: Εκείνη τη χρονιά ήμουν 14 ετών και έμενα στη Γαλατά. Στις 6 Σεπτεμβρίου περίπου στις 4:30 το απόγευμα πήγαινα στη γιαγιά μου στον Κουλά και έβλεπα στο δρόμο ανθρώπους που μου δημιούργησαν περιέργεια. Όταν γύρναγα μετά από λίγες ώρες άρχισαν και έσπαγαν τα καταστήματα των Ελλήνων. Σε εκείνη την περιοχή ήταν η εφημερίδα «Εμπρός» και έβλεπα που πετούσαν από τα παράθυρα των γραφείων της ότι υπήρχε μέσα, χαρτιά, μελάνια, τυπογραφικά στοιχεία και άλλα. Μετά πήγα στον «Σύλλογο του Γαλατά» όπου κλειδώσαμε στις 9 το βράδυ με τον θείο μου και μετά πήγα στο σπίτι μου που ήταν κοντά. Στον ίδιο δρόμο ήταν και μία εκκλησία όπου μπήκαν μέσα και τα σπάσανε. Το σπίτι μας δεν το πείραξαν οι ταραξίες γιατί κατέβηκαν στην είσοδο δύο Τούρκοι γείτονες, καλοί άνθρωποι, λέγοντας μας «πρώτα εμάς θα σκοτώσουν και μετά εσάς»!

Τα επεισόδια ήταν προσχεδιασμένα πάντως. Όταν άρχισε το πλιάτσικο στα καταστήματα.

Ρίτα Λουδάρου: Στις 6 Σεπτεμβρίου ήμουν με τον πατέρα μου στην Αντιγόνη (σ.σ.: νησί των Πριγκιποννήσων) όπου παραθερίζαμε. Ακούσαμε κάτι για επεισόδια αλλά δεν είχαμε σαφή πληροφόρηση γιατί τότε δεν είχαμε εκεί τηλέφωνο. Επιστρέψαμε στην Κωνσταντινούπολη στις 10:30 το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου και είδαμε με τα μάτια μας τι πραγματικά συνέβαινε. Αν γνωρίζαμε το μέγεθος της καταστροφής δεν θα γυρίζαμε έως ότου σιγουρευτούμε ότι ησύχασαν τα πνεύματα. Όταν φτάσαμε στο γραφείο τελετών που είχε ο πατέρας μου στην πλατεία Ταξίμ, είδαμε πως ότι υπήρχε μέσα είχε αφαιρεθεί ή καταστραφεί. Δεν είχε μείνει τίποτα όρθιο και μάλιστα είχανε σπάσει και τους σωλήνες του νερού και φαινόταν σαν να έτρεχε ο Νιαγάρας.

Κάτι μεγάλα κηροπήγια που ήταν μέσα στο γραφεία τα πήραν (σ.σ.: οι Τούρκοι κακοποιοί) και τα χρησιμοποιούσαν για να σπάσουν και τα υπόλοιπα μαγαζιά Ελλήνων. Είχαν σπάσει όλες τις κάσες, ενώ γκρέμισαν ακόμα και ντουβάρια. Τα βλέπαμε όλα αυτά αλλά από το φόβο μας δεν λέγαμε απολύτως τίποτα. Όταν έφυγαν ο πατέρας μου κάρφωσε δύο ξύλα χιαστί στην πόρτα και μετά με πήρε ο πατέρας μου σφίγγοντας το χέρι μου και φύγαμε χωρίς να βγάζουμε μιλιά. Πήγαμε από την πίσω μεριά της πλατείας Ταξίμ για να πάμε στο Γαλατά και από εκεί να πάρουμε το καράβι με πόνο ψυχής και να πάμε στην Αντιγόνη. Οι Έλληνες που ήταν στο νησί είχαν ενημερωθεί για τα γεγονότα από άλλους που πήγαν εκεί νωρίτερα από εμάς. Ήταν μία πολύ τραγική κατάσταση αλλά το τραγικότερο απ’ όλα ήταν οι απελάσεις το 1964.

Ο πατέρας μου είχε πει το 1955 «δεν πειράζει, θα το ξαναφτιάξω το μαγαζί», όμως η απέλαση που έγινε στην οικογένεια μας και όλους τους Έλληνες της Πόλης, εννέα χρόνια μετά ήταν κάτι που δεν γινόταν να αντιμετωπιστεί. Είναι σαν να κλείνεις την πόρτα του σπιτιού σου και ξέρεις ότι δεν θα ξαναγυρίσεις ποτέ.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ευχές από τη Ομάδα Δημοσιογραφίας της Ε.ΨΥ.ΜΕ

Η ομάδα δημοσιογραφίας της Ε.ΨΥ.ΜΕ και οι εκπαιδευόμενοί  της σας εύχονται Χρόνια Πολλά, Καλές Γιορτές, Καλά Χριστούγεννα και Καλή Πρωτοχρονιά. Ευχόμαστε να είναι καλός ο καινούργιος χρόνος και να διαβάζουν όλο και περισσότεροι τα άρθρα που στέλνουμε στην εφημερίδα «Η Φωνή των Πειραιωτών» και στην ιστοσελίδα www.kanaliena.gr. Ελπίζουμε τις ημέρες[…]

Περισσότερα »

Η κοινωνική πολιτική σε ΜΚΟ…

Όταν υπάρχουν νέοι άνεργοι Έλληνες  που κοιμούνται στα παγκάκια Έλληνες που σιτίζονται από την Εκκλησία, Έλληνες που αυτοκτονούν γιατί δεν έχουν τα βασικά προς το ζείν. 250.000 παιδιά δεν σιτίζονται. Τέσσερα εκατομμύρια Έλληνες στα όρια της φτώχειας. Ο Δήμος Πειραιά και η πλειοψηφία του Δ.Σ φέρνουν προς ψήφιση και ψηφίζεται[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *