Πειραϊκές Ιστορίες: Η ιστορία του «Τινάνειου» Κήπου

Του Στέφανου Μίλεση*

Μια έκταση που απλωνόταν, σχεδόν αναξιοποίητη, μεταξύ της Αγίας Τριάδας και του Αγίου Σπυρίδωνα, μετέτρεψαν οι Γάλλοι και οι Άγγλοι σε κήπο, την εποχή που κατέλαβαν τον Πειραιά, το 1854, υπό την διοίκηση του Ναυάρχου Τινάν.

Έκτοτε αυτός ο κήπος, έμεινε να ονομάζεται «Τινάνειος», θυμίζοντας διαχρονικά ότι οι σύμμαχοι Άγγλοι και Γάλλοι, επέβαλαν προληπτική τιμωρία τους Έλληνες. Διότι περί προληπτικής κατάληψης του Πειραιά επρόκειτο τότε, μήπως και οι μόνιμα ταραξίες Έλληνες, έκαναν το λάθος να βγουν στον πόλεμο επίσημα, στο πλευρό των Ρώσων, που εκείνη την εποχή πολεμούσαν τους Τούρκους. Και ο Τινάν, όπως έχουμε περιγράψει και παλαιότερα, έβαλε τους άνδρες του να φτιάχνουν κήπους, καθώς αυτοί επιζητούσαν «λιμανίσια» στέκια, που ο μικρός Πειραιάς ακόμη τότε δεν διέθετε, τουλάχιστον σε επίπεδο τέτοιο, ώστε να εξυπηρετήσει τους πάνω από 1.500 άνδρες που περιφέρονταν ασκόπως στην πόλη.

Τα Βούρλα θα άνοιγαν είκοσι χρόνια μετά!  Έτσι, μέχρι να υπάρξει επίσημη κρατική παρέμβαση και μέριμνα, για την ικανοποίηση των ανδρών του Τινάν, φυτεύονταν πεύκα! Το περίεργο είναι, πως από την πρώτη κιόλας στιγμή, η έκταση αυτή χαρακτηρίστηκε «κήπος», αν και φαίνεται πως είχε μόνο πεύκα! Επρόκειτο στην ουσία για ένα πυκνοφυτεμένο άλσος, το οποίο μάλιστα ο Τινάν, διέταξε να το περιφράξουν με ξύλινα κιγκλιδώματα. Και αφού το πευκόφυτο άλσος ολοκληρώθηκε, η μπάντα του Γαλλικού στόλου εμφανίστηκε, όπου έπαιζε μουσική σχεδόν καθημερινώς σε αυτό. Δύσκολο να φέρουμε στο μυαλό μας, την εικόνα της επίσημης Γαλλικής φιλαρμονικής, με τις κατακόκκινες στολές και τα λοφία της, να παιανίζει ένδοξα εμβατήρια, ανάμεσα σε δενδρύλλια, μόλις φυτεμένα, το ύψος των οποίων ήταν ασφαλώς κάτω του ενός μέτρου!

Οι Γάλλοι είχαν φτιάξει και μια ψευτοεπιγραφή (από λαμαρίνα) που πάνω της είχαν χαράξει άτεχνα «1854», το έτος δηλαδή της κατασκευής του «κήπου». Αυτή η λαμαρίνα, γράφει ο ιστορικός Δημήτριος Σπηλιωτόπουλος, τον Δεκέμβριο του 1933, ότι διατηρήθηκε για πάρα πολλά χρόνια άθικτη. Εξαιτίας της ο κήπος έλαβε και το όνομα «Τινάνειος», καθώς επίσημη ονοματοθεσία ουδέποτε έγινε. Απλά οι Πειραιώτες, καθώς έβλεπαν για χρόνια μια λαμαρίνα στη μέση του «κήπου» που έγραφε «1854», έλεγαν ο ένας στον άλλο, «είναι η χρονιά που ο Τινάν τον έφτιαξε». Έτσι έμεινε ο κήπος, να λάβει το όνομα ενός δυνάστη, ενός καταληψία μιας πόλης, εφαρμοστή της λογικής «το δίκιο μου φτάνει, μέχρι εκεί που φτάνουν τα κανόνια μου». Η παράδοση των Γάλλων συνεχίστηκε και όταν αυτοί απεχώρησαν, αφού τη θέση της Γαλλικής φιλαρμονικής κατέλαβε Ελληνική μπάντα που παιάνιζε τα Σαββατοκύριακα. Το ίδιο έκαναν κάθε φορά και οι φιλαρμονικές των διαφόρων ξένων πολεμικών σκαφών, που ναυλοχούσαν στο λιμάνι. Επειδή ο Πειραιάς την εποχή εκείνη είχε μικρή έκταση ακόμα, πολλοί Πειραιώτες συγκεντρώνονταν στον Τινάνειο, ο οποίος έγινε σημείο κοινωνικής επαφής.

Ο Τινάνειος άρχισε να χάνει τη δημοτικότητά του, όταν ο κόσμος ειδικά τα καλοκαίρια μετατοπίστηκε προς το Πασαλιμάνι και την Πλατεία Κανάρη. Την ίδια εποχή ήταν που κατέπεσε και η δημοτικότητα των κήπων της Τερψιθέας. Η παραλία με φόντο τη θάλασσα, είχε επικρατήσει του πράσινου. Αναμορφωτής του Τινάνειο Κήπου, υπήρξε ο Δήμαρχος Θεόδωρος Ρετσίνας, ο οποίος από το 1887 και μετά (μέχρι και το 1895), ανάμεσα στα πεύκα φύτεψε διάφορα είδη καλλωπιστικών φυτών και έτσι ο αποκαλούμενος μέχρι τότε «κήπος» έγινε πραγματικότητα. Τα ξύλινα κιγκλιδώματα αντικαταστάθηκαν με καινούργια σιδερένια. Την εποχή εκείνη, όπως μας πληροφορεί ο Δ. Σπηλιωτόπουλος, αποφασίστηκε να δοθεί άδεια για την ανέγερση δύο περιπτέρων στις δύο αντίθετες άκρες του κήπου. Το ένα περίπτερο ανεγέρθηκε προς τη πλευρά της οδού Σωτήρος Διός και ήταν καφενείο, ενώ το άλλο προς την πλευρά της Βασιλέως Γεωργίου Α’ και ήταν ζυθοπωλείο. Σε δύο γνωστούς επιχειρηματίες της εποχής λοιπόν, ανατέθηκε η αναγέννηση της μόδας, που ήθελε τον Τινάνειο Κήπο, κέντρο συνάντησης των Πειραιωτών. Αυτοί που ανατέθηκε η δύσκολη αυτή αποστολή, ήταν οι Νικόλαος Κόκκορης, ιδιοκτήτης ξενοδοχείου στην Κηφισιά και ο Πειραιώτης Κωνσταντίνος Αυδής.

Με συνεχής εκδηλώσεις, με μουσικές και τραγούδια και πυροτεχνήματα, επανέφεραν πάλι τη χαμένη αίγλη στον Τινάνειο Κήπο. Τότε ήταν που φτιάχτηκαν και οι ταραντέλες (και στον Πειραιά υπήρχαν Ταραντέλες) και όλοι οι Πειραιώτες έμαθαν να συχνάζουν τα βράδια εκεί. Και καθώς η κίνηση του Θεόδωρου Ρετσίνα να ενοικιάζει τον κήπο σε επιχειρηματίες απέδωσε, έγινε παράδοση ο Τινάνειος Κήπος, άλλοτε ολόκληρος, άλλοτε τμήμα του, να νοικιάζεται σε διάφορους «επιχειρηματίες».

Με τα χρόνια όμως η κατάσταση με τον Τινάνειο άρχισε να ξεφεύγει, καθώς οι επιχειρηματίες αναλάμβαναν από ότι φαίνεται, όλη την διαχείριση του κήπου, στο όνομα της ανάπτυξης της επιχείρησής τους. Και ο κήπος σταδιακά άρχισε να χάνει τη δημοτικότητά του αλλά και τη κοινή χρήση του. Ειδικά επί Δημαρχίας Δημοσθένη Ομηρίδη Σκυλίτση (1907-1914) κάποιος ενοικιαστής, ο Π. Λάμπρου, έφτασε στο σημείο να κόψει πολλά από τα πεύκα του Τινάνειου για να εγκαταστήσει εξέδρα για παράσταση Καραγκιόζη. Ήταν η εποχή που οι Πειραιώτες έμπαιναν στον κήπο, μόνο εάν είχαν καταβάλλει εισιτήριο εισόδου!

Ο Π. Λάμπρου αρνήθηκε στη συνέχεια να καταβάλλει στον Δήμο τα μισθώματα, με διάφορες δικαιολογίες όπως ότι ο Δήμος δεν παρακινούσε με εκδηλώσεις τον κόσμο να συγκεντρωθεί στον κήπο. Έφτασε δε στο σημείο, να εισέλθει με τα πρωτοπαλίκαρά του στο χώρο όπου συνεδρίαζε το δημοτικό συμβούλιο και με άγριες ματιές ή με παράξενες κινήσεις να αφήνει υπονοούμενα απειλής για τη ζωή των συμβούλων.

Ο Λάμπρου, είχε μεταξύ άλλων και τη συμπαράταξη των εφημερίδων της αντιπολίτευσης, όπως συνήθως συμβαίνει με μας τους Έλληνες, που δεν ξέρουμε που σταματάει η πολιτική και που αρχίζει η λογική. Και όταν ο Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε σε εκείνη την κρίσιμη συνεδρίαση την κατεδάφιση των έργων του Λάμπρου και την έξωσή του από τον κήπο, η ομάδα του έφραξε την θύρα της αίθουσας συνεδριάσεων και κράτησε τον Δήμαρχο και το συμβούλιο ομήρους, απαιτώντας να δεχθούν τα χρήματά του, τις οφειλές δηλαδή που είχε δημιουργήσει ο ίδιος και που αρνείτο μέχρι τότε να καταβάλλει. Από το 1914, τα πάντα εντός του Τινάνειου Κήπου κατεδαφίστηκαν οι όποιες εγκαταστάσεις υπήρχαν, εκτός μιας ταραντέλας που έμεινε να απεικονίζεται σε πάρα πολλές καρτ-ποστάλ εποχής, δίπλα στον Άγιο Σπυρίδωνα.

Δυστυχώς από τον Π. Λάμπρου και μετά, τα πολλά πεύκα είχαν εξαφανιστεί και ο κήπος «αραίωσε». Λίγο πριν τον πόλεμο του 1940 ο Μιχάλης Μανούσκος καλλώπισε τον κήπο με ολλανδικά άνθη ο οποίος όμως ούτε σκιά δεν προσέφερε από την έλλειψη των δένδρων. Αυτή περίπου ήταν η ιστορία του Τινάνειου κήπου από τη σύστασή του μέχρι το 1940. Για τα επόμενα χρόνια του Τινάνειου, θα αναφερθούμε σε άλλο δημοσίευμα.

*Προέδρου Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς

piso-apo-tinanio-kipo-1 tinanios-simera tinanios

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πειραϊκές Ιστορίες: Η «αλησμόνητη Παρασκευή» του 1896

Του Στέφανου Μίλεση*… Οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες της σύγχρονης εποχής που έγιναν, όπως είναι γνωστό στην Αθηνά το 1896, διήρκεσαν εννιά αγωνιστικές ημέρες και σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο ξεκίνησαν στις 26 Μαρτίου του 1896, την επομένη δηλαδή της επετείου της Εθνικής μας παλιγγενεσίας, με πανηγυρική τελετή έναρξης στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Αποτελεί λάθος[…]

Περισσότερα »

Πειραϊκές ιστορίες: Οι Μαλτέζοι του Πειραιά

Του Στέφανου Μίλεση… Σε όλες τις περιγραφές των ξένων περιηγητών για τον νεοσύστατο Πειραιά του 1835, υπάρχει περιγραφή για Μαλτέζους, να κουβαλάνε αποσκευές και φορτία κάνοντας τις φορτοεκφορτώσεις των πλοίων. Ανάμεσα σε αυτές τις περιγραφές συναντούμε μάλιστα αναφορά και για μια Μαλτέζα που πούλαγε ξύδι και κρασί από την παράγκα της που βρίσκονταν εντός[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *