Πειραιάς Κανάλι Ένα 90,4 FM | Δημοτική Ραδιοφωνία Πειραιά

Πειραιάς Κανάλι Ένα 90,4 FM | Δημοτική Ραδιοφωνία Πειραιά

Πειραϊκές Ιστορίες: Στην πειραϊκή γειτονιά του Δημήτριου Μαυροκορδάτου

Του Στέφανου Μίλεση

Η οδός Μαυροκορδάτου στον Πειραιά, βρίσκεται μέσα στην γειτονιά των Υδραίων, στην λεγόμενη Υδραίικη συνοικία. Ξεκινά από την παραλία από το ύψος της Ακτής Ξαβερίου και αφού διανύσει πεντακόσια περίπου ανηφορικά μέτρα, τερματίζει πάνω στο ύψωμα του παλιού Σηματογραφικού Σταθμού που υπήρχε εκεί τα παλαιότερα χρόνια. Πώς όμως ένας δρόμος που ανήκε στην καρδιά της Υδραίικης συνοικίας, έφτασε να φέρει το όνομα ενός ανθρώπου, γεννημένου στην Οδησσό;

Η οδός φέρει την ονομασία του Δημητρίου Μαυροκορδάτου που γεννήθηκε το 1821 στην Οδησσό και ήταν γιος του Στέφανου Μαυροκορδάτου και της Αικατερίνης Σχινά.

Κι αυτός όπως και οι περισσότεροι δρόμοι στον Πειραιά, ειδικά τα παλαιότερα χρόνια, έφεραν ονομασίες προσωπικοτήτων ή ηρώων, που είχαν κάποια σχέση με την πόλη. Έτσι και ο Δημήτριος Μαυροκορδάτος βρέθηκε το 1857 στον Πειραιά με σκοπό να αγοράσει μια έκταση γης (ένα γήπεδο όπως τα έλεγαν) δίπλα στην θάλασσα. Η αγορά αυτή είχε να κάνει με το γραφικό και ειδυλλιακό τοπίο που επικρατούσε τότε στην περιοχή και στην οποία επιθυμούσε να αναγείρει μια εξοχική κατοικία για τον παραθερισμό του. Άλλωστε δεν ήταν μόνος αφού δίπλα του έκτιζε το σπίτι του και ο Κριεζής. (Στη φωτογραφία βλέπουμε την παραθαλάσσια γειτονιά του Μαυροκορδάτου αν και είναι χρόνια αργότερα, το 1875, σε φωτογράφιση του Κωνσταντίνου Αθανασίου).

Λίγο αργότερα συμπληρώνει την έκταση με μια ακόμη αγορά, με την οποία προσθέτει κι ένα ακόμα συμπλήρωμα γης, καθώς η έκταση που καταλάμβανε η πρώτη του αγορά, δεν του έφτανε για το κτίσει το σπίτι που επιθυμούσε. Η νέα συνολική έκταση που κατείχε πλέον, ήταν αρκετή για την ανέγερση της κατοικίας του όπως κι έπραξε. Ήθελε να μείνει για πάντα εκεί με την αγαπημένη του γυναίκα Σοφία Μπαλς, χωρίς όμως το πετύχει, καθώς η Σοφία πέθανε το 1859, λίγο πριν το σπίτι του Μαυροκορδάτου ολοκληρωθεί. Αυτή η ίδια παράξενη μοίρα που κατατρέχει τις μεγάλες προσωπικότητες που διακαώς επιθυμούν να χτίσουν ένα λαμπρό σπίτι στον Πειραιά και λίγο πριν ολοκληρώσουν χτυπά τους ίδιους ή οικογένειές τους κάποιο θανατικό, δεν αποτελεί πρώτη περίπτωση.

Το έχουμε συναντήσει και στην περίπτωση του ναυμάχου της επανάστασης Ανδρέα Μιαούλη όπου πέθανε αιφνίδια στις 11 Ιουνίου του 1835 λίγες μέρες πριν μπει στη νεόδμητη οικία του.

Ο Πειραιάς δεν ήταν άγνωστη πόλη στον Μαυροκορδάτο

Ο Πειραιάς δεν ήταν άγνωστη πόλη στον Μαυροκορδάτο, καθώς πριν ακόμα λάβει την απόφαση να φτιάξει σπίτι, είναι εγγεγραμμένος σε μουσικό σύλλογο της πόλης, που έφερε την ονομασία «ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ». Σκοπός αυτού του συλλόγου, όπως φαίνεται και στην πειραϊκή εφημερίδα «Ποσειδών» στο φύλλο της 27ης Ιανουαρίου του 1873, ήταν η μουσική μόρφωση των Πειραιωτών εργατών, ώστε να δίνουν αυτοί συναυλίες «τέρποντες την ωραίαν ημών πόλιν».

Ο Δημήτριος Μαυροκορδάτος τις περιόδους του θέρους που κατέρχεται και ζει στον Πειραιά, προβαίνει σε μια σειρά αγαθοεργιών που στόχο έχουν απευθείας τον λαό και όχι τα ιδρύματα της πόλης. Έτσι προβαίνει σε αγαθοεργίες σε όλη σχεδόν την υδραίικη συνοικία, πότε με χρήματα, πότε με επιστολές, στις οποίες διαμεσολαβεί προκειμένου να δώσει συστάσεις για πρόσληψη σε εργασία ανέργων. Συχνά χαρίζει βιβλία και δικές του μελέτες που φέρουν αφιερώσεις στη μνήμη της συζύγου του, καθώς πιστεύει πως η ανάπτυξη της Ελλάδας εξαρτάται αποκλειστικά από την μόρφωση του πληθυσμού. 

Μέσα στο καλοκαίρι, Αύγουστο μήνα, ο Μαυροκορδάτος επιστρέφοντας από την Ρουμανία, φθάνει κατευθείαν στο σπίτι του στον Πειραιά, αλλά είναι φανερά εξουθενωμένος και καταβεβλημένος από υψηλό πυρετό. Πεθαίνει στις εννιά το πρωί της Παρασκευής της 24ης Αυγούστου του 1873 σχεδόν αιφνίδια στον Πειραιά. Η υδραίικη συνοικία ανάστατη κλαίει για τον αναπάντεχο χαμό του. Ήταν μόλις 52 ετών!

Η δωρεά του Μαυροκορδάτου

Την ημέρα της κηδείας του που έγινε στην Αθήνα, 300 Υδραίοι ανεβαίνουν και στέκονται βουβοί δίπλα στο μνήμα του. Ένα χρόνο περίπου αργότερα στις 23 Μαΐου του 1874 διαβάζεται στο Δημοτικό Συμβούλιο Πειραιώς μια επιστολή από τον γαμπρό και την κόρη του Μαυροκορδάτου. Με την επιστολή αυτή ο ανακοινώνεται, πως ο Μαυροκορδάτος δωρίζει την μεγάλη συλλογή βιβλίων του, αποτελούμενη από 3.500 τόμους, στον Δήμο Πειραιώς προκειμένου να υλοποιηθεί η δημοτική βιβλιοθήκη, της οποίας η ίδρυση είχε προβλεφθεί και αποφασιστεί από το 1836, αλλά δεν είχε ακόμη υλοποιηθεί. Η αξία τότε της δωρεάς των βιβλίων του υπολογίστηκε σε 30.000 δραχμές!

Επιπλέον δωρίζει και 10.000 δραχμές στο Πτωχοκομείο Αθηνών που ήταν σχεδόν δικό του δημιούργημα. Ως μοναδικούς όρους αφήνει η βιβλιοθήκη που θα δημιουργηθεί στον Πειραιά, να ονομαστεί «Μαυροκορδάτεια Βιβλιοθήκη» και η στέγασή της να γίνει σε χώρο του Χρηματιστηρίου δηλαδή του γνωστού Ρολογιού του Πειραιά. Το Δημοτικό Συμβούλιο αποδέχεται την δωρεά με ενθουσιασμό και μετά από ψήφισμα που λαμβάνει χώρα (28ο ψήφισμα Δ.Σ) την ίδια ακριβώς μέρα (23η Μαΐου 1874) αποφασίζει την δημιουργία βιβλιοθήκης με την επωνυμία «Βιβλιοθήκη του Μαυροκορδάτου».

 Αποφασίζει επίσης κάθε χρόνο στην γιορτή του Αγίου Δημητρίου, να τελείται με έξοδα του Δήμου στην Μητρόπολη του Πειραιά, μνημόσυνο υπέρ του Μαυροκορδάτου! Εκτός της βιβλιοθήκης ο Δημήτριος Μαυροκορδάτος αφήνει και ένα σεβαστό ποσό για την δημιουργία ενός περιοδικού, με όρο η ύλη του να είναι μορφωτική αλλά κατανοητή από τον απλό κόσμο των εργατών του Πειραιά. Πραγματικά το περιοδικό αυτό εμφανίζεται έστω και με καθυστέρηση τον Ιανουάριο του 1876 και ονομάζεται «ΕΣΤΙΑ». 

Η Βιβλιοθήκη…

Δυστυχώς, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα πράγματα στον Πειραιά, η «Βιβλιοθήκη του Μαυροκορδάτου» ουδέποτε λειτούργησε εντός του Ρολογιού, ακόμη κι όταν ολοκληρώθηκε η κατασκευή του. Αντί αυτού στεγάστηκε εντός του κτηρίου του Γυμνασίου Πειραιώς, που βρισκόταν, εκεί που σήμερα βρίσκεται το Δημαρχείο Πειραιά. Αλλά και εντός του Γυμνασίου πάλι δεν μνημονεύτηκε ως «Βιβλιοθήκη του Μαυροκορδάτου» παρά την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου και την αποδοχή της δωρεάς.

Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960 οι παλαιοί θυμούνταν τα ερείπια από την παλιά οικία του Μαυροκορδάτου!  Ήταν ορατά εντός του οικοπέδου του, που βρισκόταν μεταξύ της Λεωφόρου Χατζηκυριάκου και της παραλίας, σε ένα μικρό τμήμα της οδού Μαυροκορδάτου που υπάρχει εκεί. Εντύπωση προκαλούσε η αρχοντική μεγαλοπρεπή αυλόπορτα με τα περίτεχνα σχέδιά της, που στεκόταν όρθια για χρόνια. Δυστυχώς το μόνο που έμεινε σήμερα να μας θυμίζει την παρουσία του επιφανούς αυτού άνδρα στον Πειραιά, είναι η οδός (Οδός Μαυροκορδάτου), που φέρει το όνομά του στην Υδραίικη Συνοικία της πόλης.

 

*Προέδρου Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι «Πειραΐκες Ιστορίες του Μεσοπολέμου» του Στέφανου Μίλεση (video)

Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιώς (Φίλωνος 29), η παρουσίαση του βιβλίου του Στέφανου Μίλεση «Πειραϊκές ιστορίες του Μεσοπολέμου», των εκδόσεων Κυριακίδη. Η παρουσίαση αυτή συνδιοργανώθηκε την Παρασκευή 17 Μαρτίου,από τη Δημοτική Ραδιοφωνία Πειραιά «Κανάλι Ένα», τη Φιλολογική Στέγη Πειραιώς και τις Εκδόσεις Κυριακίδη. Εξήντα ιστορίες που απλώνονται χρονικά[…]

Περισσότερα »

Πειραϊκές Ιστορίες: Στο Κοσμοπολίτικο Τουρκολίμανο

του Στέφανου Μίλεση… Το Τουρκολίμανο, έτσι ονομαζόταν την εποχή που περιγράφουμε, χρόνια πριν την μετονομασία του σε Μικρολίμανο, είχε αποκτήσει φήμη από τo άρωμα γραφικότητας που προσέφερε. Μεγάλες προσωπικότητες από την δεκαετία του ’30 ακόμη, όταν αναφέρονταν στην επίσκεψή τους στην Ελλάδα, ανάμεσα στα άλλα μιλούσαν και για ένα μέρος που[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *