«Πολεμικό Σχολείο» του Πειραιά – Το τέλος ενός ιστορικού κτιρίου

Του Στέφανου Μίλεση

Το 1937 το Υπουργείο Στρατιωτικών αποφάσισε να κατεδαφίσει ένα κτίριο με μεγάλη ιστορία, που καταλάμβανε μια σημαντική έκταση στον Πειραιά έναντι ακριβώς του τότε Ταχυδρομείου, Τηλεγραφείου, Τηλεφωνείου (Τ.Τ.Τ.) ή αν προτιμάτε της σημερινής Δημοτικής Πινακοθήκης Πειραιώς.

Πολλοί από τους Πειραιώτες το γνώριζαν τότε μόνο ως Γενική Αποθήκη Υλικού Στρατού, καθώς τα χρόνια που είχαν μεσολαβήσει από την προγενέστερη χρήση του ήταν πολλά. Η έκταση μεταξύ των οδών Φίλωνος, Ναυάρχου Μπήττυ και Μιαούλη (σύμφωνα με τις ονομασίες της δεκαετίας του ’30, που αντιστοιχούν σήμερα σε Φίλωνος, Καραολή & Δημητρίου και Εθνικής Αντιστάσεως) ήταν τεράστια για τα κριτήρια της εποχής και εντός αυτής κυριαρχούσαν δύο μεγάλα κτίρια. Το ένα από αυτά είχε πρόσοψη προς το Παλαιό Ταχυδρομείο, ήταν πραγματικά επιβλητικό κτίριο, πραγματικό οικοδομικό κολοσσό στην εποχή του, κατασκευασμένο από τον Θεόφιλο Χάνσεν.

Αυτό όμως το κολοσσιαίο μέγαρο το αποκαλούμενο όπως αναφέραμε, κτίριο της Γενικής Αποθήκης Υλικού Στρατού, είχε μια ολόκληρη ιστορία ταυτισμένη με την ίδια την ιστορία της πόλης του Πειραιά. Εκεί στεγαζόταν το αλλοτινό «Πολεμικόν Σχολείον», δηλαδή η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, για την οποία δυστυχώς ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξή της στην πόλη μας σήμερα. Από το 1837 έως το 1894 η Σχολή Ευελπίδων είχε ως έδρα της τον Πειραιά, στεγαζόμενη σε δικές της εγκαταστάσεις. Η Σχολή Ευελπίδων λειτούργησε στον Πειραιά για 57 χρόνια συνεχώς. Από το μισό αυτό και παραπάνω της λειτουργίας της δεν απέμεινε κάτι που να θυμίζει την παρουσία της.

Tο «Πολεμικόν Σχολείον» έφυγε για πάντα από τον Πειραιά…

Οι καρποί που προσέφερε στη χώρα το «Πολεμικό Σχολείο» του Πειραιά, ήταν σπουδαίοι και άφθονοι, καθώς από αυτή εξήλθαν λαμπροί Αξιωματικοί που θα ηγηθούν αργότερα στον Μακεδονικό Αγώνα όπως ο Παύλος Μελάς, αλλά και στους μετέπειτα νικηφόρους πολέμους του 1912- 13. Διοικητές της Σχολής διετέλεσαν εξίσου μεγάλες προσωπικότητες όπως ο Συνταγματάρχης Ρέινακ Εδουάρδος, ο Αντισυνταγματάρχης Σπύρος Μήλιος το γνωστό λιοντάρι της «Χειμάρρας». Επίσης ο Συνταγματάρχης Γεώργιος Καρατζάς, ο Αντισυνταγματάρχης Βασίλειος Σαπουντζάκης, αλλά και ο Αντισυνταγματάρχης Πάνος Κολοκοτρώνης που υπήρξε και απόφοιτος της ίδιας σχολής. Μάλιστα ο μεγάλος σκηνογράφος Πάνος Αραβαντινός φιλοτέχνησε πλήθος  έργων στις οποίες καταγράφονται σκηνές από την ζωή των Ευελπίδων, έργα τα οποία αργότερα κληροδότησε στον Δήμο Πειραιώς.

Όταν το «Πολεμικόν Σχολείον» στις 10 Σεπτεμβρίου του 1894, έφυγε για πάντα από τον Πειραιά και εγκαταστάθηκε σε νέα κτίρια στην Αθήνα, τα κενά κτίρια του Πειραιά διαιρέθηκαν σε δύο μέρη κι απέκτησαν διαφορετικές χρήσεις. Ένα μέρος αυτών χρησιμοποιήθηκε ως Αποθήκη υλικού του Στρατού, ενώ το υπόλοιπο έγινε «Κοπή», έγινε δηλαδή ένα βιοτεχνικό τμήμα στο οποίο έφτιαχναν στρατιωτικές στολές. Από το 1915 και μετά, μέχρι και όλη την δεκαετία του ’30, υπήρξε ένας πραγματικός οργασμός σε ανεγέρσεις μεγάρων στον Πειραιά.

Τα αγόρια του Γεωργίου Α’ φοίτησαν εδώ

Σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής όλα τα παλιά κτίρια έπρεπε να γκρεμιστούν και τη θέση τους να λάβουν νέα οικοδομήματα που λάμβαναν πλέον την ονομασία «Μέγαρα». Τα μέγαρα αυτά υπερκάλυψαν το αλλοτινό κραταιό κτίριο του «Πολεμικού Σχολείου» το οποίο ήταν λιθόκτιστο και φάνταζε πλέον στα μάτια των Πειραιωτών ως ένα ερειπωμένο απομεινάρι μιας άλλης εποχής.

Μέγαρα όπως του Ζερβού, των αδελφών Βάττη, του Συρεγγέλα, του Γιαννουλάτου, του Ανδρέα Σπυράκη, αλλά και του νέου Σταθμού Σιδηροδρόμου Αθηνών – Πειραιώς του γνωστού μας ως «Ηλεκτρικού», εντυπωσίαζαν με τον όγκο τους και την κομψότητά τους. Πρόβαλλαν δυναμικά τις νέες αρχιτεκτονικές γραμμές μια σύγχρονης εποχής που βρισκόταν προ των πυλών. Στο μεταξύ και η ιστορία του κτίρίου της Σχολής Ευελπίδων λησμονήθηκε και περισσότερο έμεινε στη συλλογική μνήμη, ως αποθήκη υλικού του Στρατού. Αποτελεί μια σπάνια περίπτωση ένα κτίριο που λειτουργούσε πάνω από μισό αιώνα ως Σχολή Ευελπίδων, να λησμονιέται από την μνήμη των ανθρώπων, και τη θέση του να καταλαμβάνει η τελευταία χρήση του κτίρίου που ήταν Αποθήκη! Έτσι συνέβη και με το συγκεκριμένο κτίριο, παρότι σε αυτό είχαν φοιτήσει πολλά μέλη της βασιλικής οικογένειας, όπως για παράδειγμα ο τότε Διάδοχος Κωνσταντίνος, συγκεντρώνοντας έξω από την πύλη πλήθη κόσμου που ήθελαν τον δουν από κοντά.

Όλοι σχεδόν οι Πρίγκιπες, τα αγόρια του Γεωργίου Α’, φοίτησαν εδώ, και έστω και μια μικρή αναφορά από τον Πειραιά, υπάρχει σε όλα τα ημερολόγιά τους. Για τους Ευέλπιδες του Πειραιά γράφει ακόμα και η Πηνελόπη Δέλτα στο έργο της «Τρελαντώνης» που καταγράφει τις παιδικές της αναμνήσεις από ένα πειραϊκό καλοκαίρι που είχε περάσει στην Καστέλλα το 1879, σε ένα από τα επτά σπίτια της Συνοικίας Τσίλλερ. Κατά διαστήματα, γράφει η Πηνελόπη, βλέπει μπροστά από την παραλιακή έπαυλη όπου μένει, να διέρχονται βιαστικά Ευέλπιδες που επιστρέφουν ύστερα από έξοδο πίσω στη Σχολή. Μας πληροφορεί επίσης, ότι όταν τους βλέπουν με τις στολές τους, τους αποκαλούν «καναρίνια» από το έντονο κίτρινο χρώμα που κυριαρχούσε στο λαιμό της στολής τους.

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης στον Πειραιά

Ακόμη και ο Κωνσταντίνος Καβάφης όταν επισκέφθηκε τον Πειραιά δεν παρέλειψε να επισκεφτεί το ιστορικό κτίριο και να το δει από κοντά γεγονός που κατέγραψε στο ημερολόγιό του. Παρόλα αυτά το 1937 χωρίς ουδεμία αντίσταση ή αντίδραση, τα δύο ιστορικά κτίρια που αποτελούσαν τον κύριο κορμό της Σχολής, γκρεμίστηκαν (το ένα μεγάλο κτίριο κοιτούσε προς το παλαιό ταχυδρομείο και το άλλο μικρότερο προς την Λεωφόρο Μιαούλη). Τότε αποκαλύφτηκε η τεράστια έκταση η οποία γέννησε πολλές προσδοκίες καθώς η Κυβέρνηση του Ιωάννη Μεταξά ήθελε να αναγείρει στο σημείο τη Δημοτική Αγορά, καθώς η ήδη υπάρχουσα ήταν μικρή ως προς μέγεθος και δεν μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες μιας πόλης που διαρκώς αυξανόταν πληθυσμιακά.

Το… νέο κτίριο του Ταχυδρομικού Μεγάρου Πειραιώς

Πολύ αργότερα, σε ένα μέρος αυτής της έκτασης, ανεγέρθηκε το νέο κτίριο του Ταχυδρομικού Μεγάρου Πειραιώς, αυτό που υπάρχει μέχρι και σήμερα. Στις μέρες μας μόνο ένα μέρος της αλλοτινής αρχικής έκτασης είναι ελεύθερο δόμησης, και αποτελεί ιδιοκτησία του Ι.Κ.Α., ενώ οι περισσότεροι Πειραιώτες όπως και οι αρχές της πόλης, συνεχίζουν να αγνοούν τόσο το κτίριο που κάποτε δέσποζε εκεί, όσο και την ιστορία της έκτασης που πολιτιστικά συνεχίζει να μένει αναξιοποίητη.

Κάποιοι περαστικοί διαβάτες στέκουν και διαβάζουν έκπληκτοι την ιστορία που αναγράφει η υπάρχουσα πινακίδα που τοποθετήθηκε μερικά χρόνια πριν (η οποία είναι φυσικά λάθος), ενώ το σχέδιο που συνοδεύει το κείμενο δεν απεικονίζει το κτίριο του Χάνσεν, αλλά ένα δεύτερο ακίνητο που είχε πρόσοψη προς την οδό Μιαούλη (σημερινή Εθνικής Αντιστάσεως) που ήταν το διοικητήριο της Σχολής. Η κυρίως Σχολή με τα διδακτήριά της και τους άλλους χώρους της, όπως ήδη αναφέραμε, είχε πρόσοψη προς την οδό Φίλωνος. Ελπίζω αυτό το σημαντικό τμήμα της πειραϊκής ιστορίας να εκτιμηθεί ανάλογα και να υπάρξει αξιοποίηση.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ξέφρενη πορεία λεωφορείου του ΟΑΣΑ στον Πειραιά

Ένας ηλικιωμένος τραυματίστηκε σοβαρά και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο ΚΑΤ, ενώ τουλάχιστον 20 αυτοκίνητα υπέστησαν υλικές ζημιές, όταν λεωφορείο του ΟΑΣΑ, ακυβέρνητο, παρέσυρε ότι έβρισκε μπροστά του στην οδό Φωτίου Κορυτσάς και Ασκληπιού, στην Αγία Σοφία στον Πειραιά. Το απίστευτο τροχαίο σημειώθηκε όταν ο οδηγός του λεωφορείου κατέβηκε από το όχημά[…]

Περισσότερα »
Φωτογραφία: ΑΡΧΕΙΟ ΕΡΤ / Π. ΠΟΥΛΙΔΗ

ΕΜΠ: Έρευνα για τς προσφυγικές γειτονιές του Πειραιά

«Το λιμάνι του Πειραιά τον Σεπτέμβρη του 1922 φιλοξένησε 40.000 ανθρώπους. Το λιμάνι του Πειραιά το 2016 φιλοξένησε περίπου 6.000 ανθρώπους. Σε ένα λιμάνι πολύ μικρότερο τότε, 40.000 άνθρωποι πέρασαν και ορισμένοι εξ αυτών έμειναν και κάθε μέρα έφταναν πλοία με 4.000 και 5.000 ανθρώπους. Οι ομοιότητες με το σήμερα[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *