Εικόνες καθημερινότητας του μεταπολεμικού Πειραιά

Του Στέφανου Μίλεση*

Το κύριο σώμα των Γερμανικών δυνάμεων κατοχής αναχώρησε από τον Πειραιά στις 12 Οκτωβρίου του 1944. Προτού όμως φύγουν, γέφυρες, βαγόνια, ατμομηχανές ανατινάσσονταν στον αέρα. Το λιμάνι κατεστραμμένο ολοσχερώς ενώ μόλις την παραμονή της αναχώρησής τους, την 11 Οκτωβρίου, οι ίδιοι απέδιδαν τιμές στον Τάφο του Άγνωστου Στρατιώτη

Ωστόσο το βράδυ της 11ης προς την 12η Οκτωβρίου του 1944 κανείς δεν είχε κοιμηθεί. Όλοι κλεισμένοι στα σπίτια τους περίμεναν την ανατολή του ήλιου. Ήδη μέσα στην ψυχή πολλών είχε ανατείλει το φως της λευτεριάς. Οι σαράντα δύο μήνες κατοχής τελείωναν παίρνοντας μαζί τους και τα μπλόκα του θανάτου, τα καροτσάκια με τους νεκρούς, τα σανατόρια και τα εφιαλτικά λόγια “πεινάω, πεινάω…”. Ακολουθεί και ο εμφύλιος που επιβαρύνει την ανόρθωση.

Η βοήθεια φτάνει μέσω της ΟΥΝΡΑ. Σε δημόσια σημεία στον Πειραιά ανακοινώνονται οι σταθμοί που θα γίνει η διανομή της επισιτιστικής βοήθειας. Για την περιφέρεια του Α΄ Αστυνομικού Τμήματος στην οδό Ευεργετών 12 (οι έχοντες επίθετο που να αρχίζει από Α έως Μ) και στην Σωκράτους 96 (Ν – Ω). Ανάλογες ανακοινώσεις γίνονται και για τις υπόλοιπες περιφέρειες των αστυνομικών τμημάτων Πειραιώς.

Μέχρι και το 1948 πολλές από τις γειτονιές του Πειραιά εξακολουθούσαν να ζουν σε πολεμικό κλίμα. Μεταξύ αυτών και η αλλοτινή Πλατεία Αλεξάνδρας που εξακολουθούσε να είναι περιφραγμένη με στρατιωτικά συρματοπλέγματα. Ήδη από την κατοχή η προπολεμική της όψη είχε χαθεί καθώς οι Γερμανοί πρώτοι την μετέτρεψαν σε χώρο στάθμευσης των στρατιωτικών τους αυτοκινήτων. Και μετά την αποχώρηση των Γερμανών όμως συνέχιζε να χρησιμοποιείται ως περιφραγμένος χώρος στάθμευσης. Ανοίγει μόνο κάθε Απρίλιο, εκκενώνεται από τα αυτοκίνητα προκειμένου να γίνει το καθιερωμένο μνημόσυνο για τους χαμένους ναυτικούς του πολέμου στους ωκεανούς όλου του κόσμου.

Ο Εμφύλιος προσθέτει νέα προβλήματα ακόμη και στην καθημερινότητα των κατοίκων. Με την είσοδο του 1949 η Διεύθυνση Αστυνομίας Πειραιώς ανακοινώνει πως το τραγούδι με τίτλο  “Κάποια μάνα αναστενάζει” απαγορεύεται να παίζεται στα δημόσια κέντρα, καθώς θεωρείται πως οι στίχοι του έχουν αλληγορική σημασία και μπορούν να προκαλέσουν αντεγκλήσεις μεταξύ των πολιτών και σε βάρος της δημόσιας τάξης.

Ο Ολυμπιακός την ίδια περίοδο αιτείται την απομάκρυνση από τις εγκαταστάσεις του στο Πασαλιμάνι των υπηρεσιών του Πολεμικού Ναυτικού, που συνεχίζουν να βρίσκονται εκεί. Προηγούμενα τις εγκαταστάσεις αυτές τις είχαν επιτάξει οι Γερμανοί.

Οι ασθένειες θερίζουν, φάρμακα συνεχίζουν να μην υπάρχουν και ο σύλλογος “Ευαγγελισμός της Θεοτόκου Πειραιώς” ξεκίνησε το 1949 μια σταυροφορία για την ανέγερση Πειραϊκού Σανατορίου στα Μελίσσια. Ο σύλλογος κάνει γνωστό πως οι Πειραιώτες της Αμερικής θα προβούν σε οικονομική ενίσχυση υπέρ του συγκεκριμένου σκοπού.

Ο Πειραιάς με την είσοδο του 1949 ωστόσο γνωρίζει ρεκόρ γάμων Πανελληνίως! Βλέπετε το 1948 ήταν δίσεκτο και πριν από αυτό όλοι είχαν αναβάλλει τους γάμους τους λόγω αβεβαιότητας. Και το 1947 είχαν επίσης τελεστεί πολλοί γάμοι (εκδόθηκαν 3.500 άδειες), όμως οι περισσότεροι δεν ήταν σε θέση ακόμη να ξεκινήσουν οικογένεια. Η ζωή τους βρίσκονταν σε αναμονή. Το επίνειο λοιπόν είδε ουρές από “γαμβρούς και νύμφες” που παντρεύονταν ο ένας μετά τον άλλο, σε ουρές κάθε Σάββατο σε όλες τις εκκλησίες της πόλης. Τόσους γάμους είχαν να δουν οι εκκλησίες στον Πειραιά από την εποχή των ομαδικών γάμων που τελούσε σε τακτά χρονικά διαστήματα προπολεμικά ο καπνοβιομήχανος Παπαστράτος.

Μέσα σε όλα αυτά, μεγάλος αριθμός ελληνικών οικογενειών καταφτάνει από την κομμουνιστική πλέον Ρουμανία. Στεγάζονται στο αλλοτινό ξενοδοχείο του Ρούσσου στο Νέο Φάληρο, το οποίο κι αυτό επίσης από κηρύξεως πολέμου παραμένει επίτακτο. Λίγο πριν στέγαζε στις αίθουσές του Ιταλούς και Γερμανούς, αργότερα τους Άγγλους και τέλος Έλληνες εκ Ρουμανίας που οι Πειραιώτες αποκαλούν “Ρουμάνους”. Το κτήριο λόγω των μεγάλων φθορών έφτασε να στερείται ακόμη και ηλεκτροφωτισμού.

 Στις 20 Φεβρουαρίου του 1948 ξεκινά πίσω από την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής η δημιουργία ενός μικρού κήπου! Τα εγκαίνια της συγκεκριμένης εκκλησίας έγιναν λίγο πριν την κήρυξη του πολέμου και το σχέδιο διαμόρφωσης ουδέποτε πραγματοποιήθηκε. Έτσι τώρα δίνεται η ευκαιρία να γίνει ο καλλωπισμός του ναού.

Οι κληρονόμοι των Λουτρών της Φρεαττύδας (Κράκαρη) ανέφεραν πως οι ξύλινες εγκαταστάσεις τους καταστράφηκαν από τους Γερμανούς, αμέσως μετά την είσοδό τους στην πόλη και ζήτησαν την βοήθεια του ΟΛΠ για την επαναλειτουργία τους.

Οι Πειραιώτες διαμαρτύρονται καθώς ακόμη και οι συνεχείς μετονομασίες των οδών έχουν μετατρέψει την πόλη σε δαίδαλο. Σε κάθε οικοδομικό τετράγωνο οι πινακίδες της διατηρούν διαφορετική ονομασία ακόμη και στον ίδιο δρόμο! Λίγο πριν τον πόλεμο η οδός Μιαούλη είχε μετονομαστεί σε Ιωάννου Μεταξά. Αμέσως μετά την κατοχή σε οδό Μεγάλης Βρετανίας. Είναι η σημερινή Εθνικής Αντίστασης. Ωστόσο στον ίδιο δρόμο συνυπάρχουν πινακίδες από διαφορετικές εποχές!

Το Νοέμβριο του 1947 ο Δήμος Πειραιώς ανακοίνωσε πως θα άρχιζε τον καθαρισμό των παρτεριών της ανωφέρειας της οδού Βασιλέως Γεωργίου καθώς τα παρτέρια εκεί είχαν μετατραπεί σε όλη την διάρκεια της κατοχής σε μολυσματικές εστίες από την εναπόθεση των σκουπιδιών των περιοίκων.

Για τον καλλωπισμό στην συνέχεια του συγκεκριμένου χώρου, όπως και των άλλων παρόμοιων περιπτώσεων ο Δήμος Πειραιά έλαβε την διαβεβαίωση από τον Δήμο της Νέας Υόρκης, περί αποστολής σημαντικού αριθμού δενδρυλλίων και την δημιουργία δημοτικού φυτωρίου. 

Οι Πειραιώτες εκτός από βομβόπληκτοι ήταν και άνεργοι. Η αλλοτινή κραταιά βιοτεχνία και βιομηχανία της πόλης είχε καταστραφεί ολοσχερώς. Έτσι αποφασίστηκε η πρόσληψη ανέργων στον Πειραιά, να γίνεται με σειρά προτεραιότητας. Η αρμόδια υπηρεσία εύρεσης εργασίας ανακοίνωσε πως θα τηρεί την εξής σειρά προτεραιότητας:

Α. Ανάπηροι πολέμου 1940

Β. Ανάπηροι προηγούμενων πολέμων και πολεμιστές της γραμμής των πρόσω κατά τον πόλεμο του ’40.

Γ. Οι τραυματίες και οι πολεμιστές στους οποίους απονεμήθηκε το αριστείο ανδρείας ή ο πολεμικός σταυρός

Στις 13 Οκτωβρίου του 1946 τέθηκε ο πρώτος θεμέλιος λίθος για την ανέγερση συγκροτημάτων πολυκατοικιών στη συνοικία των Ταμπουρίων ειδικά για την αποκατάσταση των βομβοπλήκτων.

Ο Μαραθωνοδρόμος Στέλιος Κυριακίδης διανέμει στα σχολεία παλτά, φορέματα και τρόφιμα προερχόμενα από την Αμερική με πρωτοβουλία του Δημάρχου του Νιου Μπέφορντ, του κ. Χάρριμαν και την παρότρυνση του ομογενούς Σωτηρίου Κολλινιώτη.

Καλοκαίρι του 1946 και πλησιάζει Αύγουστος, η 6ης επέτειος του τορπιλισμού της “Έλλης” στην Τήνο και ημέρα που πρέπει να εκπληρωθεί το “τάμα” στην Μεγαλόχαρη. Ο κόσμος όμως αδυνατεί να καταβάλλει το αντίτιμο του εισιτήριου. Το προηγούμενο έτος, το καλοκαίρι του 1945 η Παναγία της Τήνου για πρώτη φορά είχε αφήσει το ιερό νησί και είχε αποβιβαστεί στον Πειραιά. Από το μεγάλο λιμάνι είχε φτάσει στην Αθήνα όπου χιλιάδες κόσμος την είχε προσκυνήσει. Το 1946 όμως δεν μπορούσε να γίνει το ίδιο. Αποφασίζεται να μπουν στην γραμμή Πειραιά Τήνου αρματαγωγά ώστε η έκτη επέτειος να προσλάβει πανηγυρικό χαρακτήρα αλλά να τηρηθεί και το πανελλήνιο προσκύνημα στην Τήνο όπως γινόταν πάντοτε. 

Τα Χριστούγεννα του 1947 και το Υπουργείο Εφοδιασμού ανακοινώνει την έναρξη διανομής μισής οκάς μακαρονιών ανά άτομο στην πόλη του Πειραιά. Την ίδια εποχή καταφτάνει στο λιμάνι το εμπορικό πλοίο “Ωκεανός” με 2.000 τόνους μηχανολογικό υλικό προσφορά των συμμάχων. Το υλικό προορίζεται να βοηθήσει την λειτουργία του εμπορικού λιμένα.

Οι διανομές περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων και ρούχα! Οι βομβόπληκτοι Πειραιώτες τα εγκατέλειψαν χωρίς να προλάβουν να πάρουν τίποτα μαζί τους. Από τις 10 Ιουνίου του 1945 είχε ξεκινήσει η διανομή με ρούχα από την οργάνωση της Ελληνικής πολεμικής περίθαλψης. Στον Πειραιά διατέθηκαν 212.210 τεμάχια ιματισμού! Για να καταλάβουμε το μέγεθος της καταστροφής στην Αθήνα που δεν βομβαρδίστηκε διατέθηκαν μόλις 10.950 τεμάχια. Τα παιδιά του Πειραιά είχαν λάβει την ονομασία “Μικροί Λάζαροι” 

Καθώς ο Πειραιάς βομβαρδίστηκε όσο καμία άλλη Ελληνική πόλη. Η παιδική θνησιμότητα λόγω φυματίωσης είχε φτάσει στο 10%, όπως και η εντερίτιδα, ο τύφος και η πνευμονία. Εκτός από τροφή υπήρχε έλλειψη ενδυμάτων και υποδημάτων.

*Προέδρου Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πάσχα με καζάνια στου Τζελέπη και τους ψαράδες στο Πασαλιμάνι

Του Στέφανου Μίλεση*……Καθώς οι μέρες των εορτών του Πάσχα πλησιάζουν ολοένα και λιγότεροι κάτοικοι παραμένουν στην πόλη μας, στον Πειραιά. Οι περισσότεροι, που ήταν ακόμα πιο πολλοί πριν από την κρίση

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *