Από την αρχαία ελληνική Επίδαμνο στο σημερινό Δυρράχιο

του Θοδωρή Ασβεστόπουλου

«Έλληνες εισίν, Ηπειρώται καλούμενοι, άχρι Επιδάμνου πόλεως, ήπερ επιθαλασσία οικείται», γράφει ο ιστορικός Προκόπιος τον 6ο αιώνα μ.Χ. Αναφέρει δηλαδή ότι είναι Έλληνες που αποκαλούνται Ηπειρώτες, όσοι βρίσκονται μέχρι την πόλη Επίδαμνο που είναι κτισμένη παραθαλάσσια.

Η Επίδαμνος είναι η σημερινή πόλη Δυρράχιο, που ήρθε στην επικαιρότητα λόγω του σεισμού της 26ης Νοεμβρίου ο οποίος στοίχισε τις ζωές δεκάδων ανθρώπων.

Με την θλιβερή αυτή αφορμή είναι μία ευκαιρία να δούμε λίγα ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία για την συγκεκριμένη πόλη, η οποία στην αρχαία Ελλάδα διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο.

Ο πόλεμος Κερκυραίων – Κορινθίων για τον έλεγχο της πόλης

Η Επίδαμνος ιδρύθηκε το 627 π.Χ. από Κερκυραίους αποικιστές και λίγους Κορίνθιους, στην αρχαία περιοχή της Ιλλυρίας. Η γύρω περιοχή της Επιδάμνου ονομαζόταν Επιδαμνεία. Η γεωγραφική της θέση ήταν πάρα πολύ προνομιακή, καθώς διέθετε φυσικό βραχώδες λιμάνι, το οποίο περιστοιχιζόταν από έλη της ενδοχώρας και ψηλά απότομα βράχια στην παραθαλάσσια πλευρά, καθιστώντας έτσι πολύ δύσκολη την επίθεση από θαλάσσης ή από την ξηρά.

Η Επίδαμνος ήταν γνωστή ως μία πολιτικά ανεπτυγμένη κοινωνία, κάνοντας το μεγάλο φιλόσοφο Αριστοτέλη να επαινέσει το πολιτικό της σύστημα, για τον έλεγχο του εμπορίου μεταξύ των Ελλήνων αποίκων και του τοπικού πληθυσμού.

Ωστόσο, η Κόρινθος και η Κέρκυρα φιλονικούσαν για το ποια θα είναι η μητρόπολη της πόλης, με αποτέλεσμα να επισπεύσουν με τις ενέργειές τους τον Πελοποννησιακό Πόλεμο το 431 π.Χ.

Όλα άρχισαν όταν οι δημοκρατικοί της Επιδάμνου ανέτρεψαν το ολιγαρχικό καθεστώς της πόλης το 434 π.Χ. και εγκαθίδρυσαν δημοκρατία. Όταν όμως στη συνέχεια πολιορκήθηκαν από τους εκδιωχθέντες αριστοκράτες και τους ντόπιους συμμάχους τους από την ενδοχώρα, ζήτησαν τη βοήθεια της Κέρκυρας.

Εκείνη αρνήθηκε και τότε οι Επιδάμνιοι ζήτησαν και έλαβαν τη βοήθεια της Κορίνθου, που ήταν μητρόπολη της Κέρκυρας και τρόπον τινά και δική τους, παρότι η Κόρινθος ήταν αριστοκρατική στο καθεστώς.

Η Κέρκυρα τότε αντέδρασε σε αυτή την προοπτική γιατί η συμμαχία Επιδάμνου και Κορίνθου θα υποσκέλιζε τις δικές τους εμπορικές δραστηριότητες και επέμεινε ότι η τύχη της Επιδάμνου ήταν “εσωτερική” της υπόθεση.

Τελικά οι δημοκρατικοί Επιδάμνιοι ηττήθηκαν και νίκησαν οι Κερκυραίοι με την βοήθεια των Αθηναίων, αποκαθιστώντας το αριστοκρατικό πολίτευμα.

Το ρωμαϊκό Δυρράχιον

Το 314 π.Χ. η Επίδαμνος κατελήφθη από τον Κάσσανδρο της Μακεδονίας, αλλά οι Κερκυραίοι θεώρησαν πιο σύμφορο η πόλη να διοικείται από Ιλλυριούς. Δύο χρόνια μετά εξεδίωξαν τις δυνάμεις του Κάσσανδρου και με τη βοήθεια της τοπικής Ελληνικής ολιγαρχίας παρέδωσαν την Επίδαμνο στον Ιλλυριό βασιλιά Γλαυκία.

Ακολούθησαν τρεις πόλεμοι μεταξύ Ιλλυριών και Ρωμαίων για τον έλεγχο της πόλης και της ευρύτερης περιοχής (Ιλλυρικοί Πόλεμοι).

Όταν οι Ιλλυρικοί Πόλεμοι με τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία το 229 π.Χ. έληξαν με την οριστική ήττα των Ιλλυριών, η πόλη πέρασε υπό τη Ρωμαϊκή κυριαρχία, υπό την οποία αναπτύχθηκε ως σημαντική στρατιωτική και ναυτική βάση.

Οι Ρωμαίοι τη μετονόμασαν Dyrrachium (από το Ελληνικό Δυρράχιον). Θεωρούσαν το όνομα Επίδαμνος δυσοίωνο, λόγω της τελείως συμπτωματικής ομοιότητάς του με τη Λατινική λέξη damnum, που σημαίνει “απώλεια” ή “κακό”. Η σημασία του ονόματος “Δυρράχιον” (κακή ή δύσκολη ράχη) θεωρείται ότι αναφέρεται στους επιβλητικούς και απόκρημνους βράχους κοντά στην πόλη.

Υπό τη Ρωμαϊκή κυριαρχία, το Δυρράχιο γνώρισε μεγάλη ακμή. Αποτέλεσε το δυτικό άκρο της Εγνατίας Οδού, του μεγάλου ρωμαϊκού δρόμου, ο οποίος οδηγούσε στη Θεσσαλονίκη και κατέληγε στην Κωνσταντινούπολη. Ένας άλλος δευτερεύων δρόμος, μικρότερου μεγέθους, οδηγούσε νότια στην πόλη Βουθρωτό, κοντά στους σημερινούς Αγίους Σαράντα.

Για τον Κάτουλλο η πόλη ήταν Durrachium Hadriae tabernam, “η ταβέρνα της Αδριατικής”, ένας από τους σταθμούς των Ρωμαίων που ανέπλεαν την Αδριατική, όπως και για τον ίδιο το 56 π.Χ.

Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αύγουστος Καίσαρας έκανε την πόλη αποικία των απόστρατων λεγεωνάριων του, έπειτα από τη Ναυμαχία του Ακτίου (31 π.Χ.), ανακηρύσσοντάς την «ελεύθερη πόλη» (λατ. civitas libera).

Στην Βυζαντινή εποχή

Τον 4ο αιώνα μ.Χ. το Δυρράχιο έγινε πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής επαρχίας «Νέα Ήπειρος». Παράλληλα είχε γίνει χριστιανική πόλη πολύ νωρίς. Η επισκοπή της ιδρύθηκε το 358 μ.Χ. και αναβαθμίστηκε σε αρχιεπισκοπή το 449.

Υπήρξε η γενέτειρα του αυτοκράτορα Αναστάσιου Α΄ το 430. Λίγο αργότερα το Δυρράχιο χτυπήθηκε από ισχυρό σεισμό που κατέστρεψε τις οχυρώσεις της πόλης.

Ο Αναστάσιος Α΄ ξανάχτισε και ενίσχυσε τα τείχη της πόλης, δημιουργώντας έτσι τις ισχυρότερες οχυρώσεις στα δυτικά Βαλκάνια. Τα ύψους 12 μέτρων τείχη ήταν τόσο παχιά που, σύμφωνα με τη Βυζαντινή ιστορικό Άννα Κομνηνή τέσσερις ιππείς μπορούσαν να ιππεύουν πάνω τους παράλληλα. Διατηρούνται ακόμη σημαντικά τμήματα των οχυρώσεων της αρχαίας πόλης, αν και έχουν απομειωθεί πολύ με την πάροδο των αιώνων.

Όπως και το μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων, το Δυρράχιο υπέφερε πολύ από βαρβαρικές επιδρομές. Ωστόσο διατηρήθηκε υπό τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ως σημαντικό λιμάνι και κύριος κόμβος μεταξύ Αυτοκρατορίας και δυτικής Ευρώπης.

Η πόλη και οι γύρω ακτές αποτέλεσαν Βυζαντινή επαρχία (το Θέμα του Δυρραχίου) στις αρχές του 9ου αιώνα.

Μήλον της έριδος για τα όλα τα βασίλεια

Η Βυζαντινή κυριαρχία αμφισβητήθηκε από τους Βουλγάρους υπό το Συμεών το Μέγα, αλλά έμεινε στα χέρια των Βυζαντινών μέχρι τα τέλη του 10ου αιώνα, οπότε ο Σαμουήλ της Βουλγαρίας κατέλαβε την πόλη και την κράτησε μέχρι το 1005.

Το Δυρράχιο πέρασε το Φεβρουάριο του 1082 από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό στους Νορμανδούς υπό το Ροβέρτο Γυϊσκάρδο και το γιο του Βοϊμόνδο, με τη Μάχη του Δυρραχίου. Ο Βυζαντινός έλεγχος αποκαταστάθηκε λίγα χρόνια αργότερα, αλλά η πόλη χάθηκε πάλι το 1185, αυτή τη φορά στο Νορμανδό Βασιλιά, Γουλιέλμο Β΄ της Σικελίας.

Το 1205, μετά την Δ΄ Σταυροφορία, η πόλη πέρασε στην κυριαρχία της Δημοκρατίας της Βενετίας, αποτελώντας το “Δουκάτο του Δυρραχίου”. Το Δουκάτο και η πόλη καταλήφθηκαν το 1213 από το Δεσποτάτο της Ηπείρου.

Ωστόσο η κυριότητα της άλλαξε πολλές φορές χέρια μεταξύ Βυζαντινών, Σέρβων και διάφορων βασιλείων της Δύσης.

Η πόλη είχε γίνει θρησκευτικό του Καθολικισμού μετά την εγκατάσταση εκεί των Ανδεγαυών. Το 1272 εγκαταστάθηκε ένας Καθολικός αρχιεπίσκοπος και μέχρι τα μέσα του 14ου αιώνα υπήρχαν στο Δυρράχιο αρχιεπίσκοποι τόσο Καθολικός όσο και Ορθόδοξος.

Δυο Ιρλανδοί προσκυνητές που επισκέφθηκαν την περιοχή, καθ’ οδόν προς την Ιερουσαλήμ το 1322, ανέφεραν ότι το Δυρράχιο «κατοικείτο από Λατίνους, Έλληνες, άπιστους Εβραίους και βάρβαρους Αλβανούς».

Η Δημοκρατία της Βενετίας κατέλαβε την πόλη το 1392 και διατήρησε την πόλη, γνωστή ως Durazzo εκείνη την εποχή, ως τμήμα της Albania Veneta.

Στην Τουρκοκρατία

Το Δυρράχιο απέκρουσε μια πολιορκία από τον Οθωμανό Σουλτάνο Μωάμεθ Β΄ το 1461, αλλά υποτάχθηκε τελικά στους Οθωμανούς το 1501.

Υπό την τουρκική κυριαρχία πολλοί κάτοικοί της προσηλυτήσθηκαν στο Ισλάμ και ανεγέρθηκαν πολλά τζαμιά. Η πόλη μετονομάστηκε σε Ντιράτς αλλά υπό τους Οθωμανούς δεν ευημέρησε και η σημασία της υποχώρησε σημαντικά.

Στα μέσα του 19ου αιώνα ο πληθυσμός της φέρεται να ήταν μόνο 1.000 άνθρωποι, σε περίπου 200 νοικοκυριά. Η παρακμή της επισημαινόταν στις αρχές του 20ου αιώνα από ξένους παρατηρητές: «Τα τείχη είναι ερειπωμένα, πλατάνια φυτρώνουν στα γιγαντιαία ερείπια της Βυζαντινής της ακρόπολης και το λιμάνι της, κάποτε άνετο και ασφαλές, σιγά – σιγά γεμίζει λάσπη».

Κατά τα έτη 1899-1906 Μητροπολίτης Δυρραχίου διετέλεσε ο Προκόπιος Λαζαρίδης, ο οποίος εργάστηκε με αφοσίωση για την πνευματική κατάρτιση των χριστιανών με ταυτόχρονη ειδική μέριμνα για τη στήριξη των κρυπτοχριστιανών, που ήταν ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της περιοχής λόγω διώξεων που υφίσταντο.

Στους Βαλκανικούς Πολέμους

Η πόλη του Δυρραχίου έπαιξε ενεργό ρόλο στο αλβανικό εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα των περιόδων 1878 – 1881 και 1910 – 1912.

Η πόλη καταλήφθηκε από το Βασίλειο της Σερβίας κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Στις 29 Νοεμβρίου 1912 το Δυρράχιο έγινε πρωτεύουσα του Νομού του Δυρραχίου, ενός από τους νομούς, που το Βασίλειο της Σερβίας ίδρυσε στο τμήμα των εδαφών της Αλβανίας που απέσπασε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ο Νομός του Δυρραχίου είχε τέσσερις επαρχίες : Δυρραχίου, Λέζα, Ελμπασάν και Τιράνων. Ο στρατός του Βασιλείου της Σερβίας αποσύρθηκε από το Δυρράχιο τον Απρίλιο του 1913.

Πρωτεύουσα του αλβανικού κράτους

Η πόλη έγινε η δεύτερη πρωτεύουσα της Αλβανίας, μετά τον Αυλώνα, στις 7 Μαρτίου 1914, υπό τη σύντομη εξουσία του Πρίγκιπα Γουλιέλμου του Βιντ. Παρέμεινε πρωτεύουσα μέχρι τις 11 Φεβρουαρίου 1920, οπότε το Συνέδριο της Λούσνια έκανε νέα πρωτεύουσα τα Τίρανα.

Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η πόλη καταλήφθηκε από την Ιταλία το 1915, την Αυστροουγγαρία το 1916-1918 και από τους Συμμάχους τον Οκτώβριο του 1918.

Έχοντας επανέλθει στην αλβανική κυριαρχία το Δυρράχιο έγινε προσωρινή πρωτεύουσα της χώρας μεταξύ 1918 και Μαρτίου 1920. Βίωσε μια οικονομική άνθηση λόγω των ιταλικών επενδύσεων και υπό τη βασιλεία του Βασιλιά Ζόγου απέκτησε σημαντικό σύγχρονο λιμάνι το 1927.

Ένας σεισμός το 1926 κατέστρεψε τμήμα της πόλης και η ανοικοδόμηση που ακολούθησε έδωσε στην πόλη τη σύγχρονη εμφάνισή της.

 

(με πληροφορίες από βικιπαίδεια και greekhistoryandprehistory.blogspot.com)

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

“Γυναίκα και Λύκος” στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά

Από την Κατερίνα Παπαγεωργίου… Μια ωραία γυναίκα μπορεί από τη δύναμη του απαγορευμένου πάθους να μεταμορφωθεί παράλληλα σε τέρας. Είναι το θέμα της παράστασης “Γυναίκα και λύκος” της Ελενας Πέγκα που θα παρουσιαστεί στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά από 21-25 Νοεμβρίου για πέντε δηλαδή μόνο παραστάσεις σε σκηνοθεσία Έλλης Παπακωνσταντίνου. Πρόκειται[…]

Περισσότερα »

Αρχαιολογικό Μουσείο: «Οδύσσεια: η Καινοτομία της Εμπειρικής Χαρτογράφησης του Αγνώστου»

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στο πλαίσιο των συνοδευτικών δράσεων που πλαισιώνουν την περιοδική επετειακή έκθεση «Οδύσσειες», ξεκινά μια σειρά διαλέξεων που αναλύουν με διεπιστημονικές προσεγγίσεις πτυχές των μυθικών ταξιδιών, όπως περιγράφονται στο έπος της Οδύσσειας. Η Ασπασία Κουζούπη, αρχιτέκτων και απόφοιτος της Α.Σ.Κ.Τ., με ερευνητικό, διδακτικό, καλλιτεχνικό έργο και βραβεύσεις[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *