«Εξέγερση του Ίλιντεν»: Μία εθνική εορτή με… δύο εκδοχές

Του Θοδωρή Ασβεστόπουλου

Το 1893 δημιουργήθηκε η βουλγαρική Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (ΒΜΡΟ) με σκοπό να προκαλέσει μια εξέγερση, με την υπόσχεση αυτοδιάθεσης και αυτονομίας στην Μακεδονία εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η πραγματική επιδίωξη όμως ήταν, έπειτα από την αυτονόμηση της Μακεδονίας και της Θράκης, οι δυο περιοχές να ενταχθούν στο Βασίλειο της Βουλγαρίας, ακολουθώντας το παράδειγμα της Ανατολικής Ρωμυλίας, η οποία αυτονομήθηκε με τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878, αλλά μετά από λίγα χρόνια, το 1885, με πραξικόπημα ενάντια στην οθωμανική αρχή, προσαρτήθηκε στη Βουλγαρία.

ΒΜΡΟ… «Η Μακεδονία για τους Μακεδόνες»

Το ΒΜΡΟ, βλέποντας ότι παρά την βίαιη δράση των κομιτατζήδων ο εκβουλγαρισμός της εθνικής συνείδησης των κατοίκων της Μακεδονίας δεν είχε τα επιθυμητά αποτελέσματα, προκειμένου να παρασύρει στις τάξεις του όλους τους χριστιανούς κατοίκους της περιοχής, χρησιμοποίησε το σύνθημα το «Η Μακεδονία για τους Μακεδόνες».

Σύντομα στην οργάνωση αυτή δημιουργήθηκαν δύο ρεύματα. Το ένα, οι Αυτονομιστές, υποστήριζε την αυτονόμηση της Μακεδονίας ως υπόσχεση για την διαφύλαξη της υπόσχεσης της αυτονομίας και αυτοδιάθεσης της περιοχής, ενώ η άλλη ομάδα, που δημιουργήθηκε από μέλη του Ανώτατου Μακεδονικού Κομιτάτου, μιας οργάνωσης που ιδρύθηκε το 1894 στη Σόφια, υποστήριζε την άμεση προσχώρηση στη Βουλγαρία.

Τα μέλη της ομάδας αυτής ονομάστηκαν Ενωτικοί ή Βερχοβιστές, σε αντίθεση με τους Αυτονομιστές, επειδή πίστευαν στον υπέρτατο στόχο, την άμεση προσάρτηση της Μακεδονίας στη Βουλγαρία.

Στις 20 Ιουλίου 1903, ημέρα της εορτής του Προφήτη Ηλία, ξέσπασε τελικά η εξέγερση από το ΒΜΡΟ, το οποίο καλούσε όλους τους κατοίκους της Μακεδονίας, ανεξαρτήτου εθνικότητας και θρησκεύματος να πολεμήσουν κατά της τυραννίας της Υψηλής Πύλης και υπέρ της αυτονόμησης της περιοχής τους.

Λόγω της ημέρας της εκδήλωσης του, το κίνημα έμεινε στην βουλγαρική ιστορία ως «Εξέγερση του Ίλιντεν».

Η εξέγερση εκδηλώθηκε στο βιλαέτι του Μοναστηρίου με επίκεντρο το Κρούσοβο και υποστηρίχθηκε από βουλγαρόφιλους σλαβόφωνους των αγροτικών περιοχών αλλά και σε κάποιο βαθμό και από τον βλαχόφωνο και ελληνόφωνο πληθυσμό της περιοχής.

Χωρικοί που συμμετείχαν μαζικά στην εξέγερση οπλισμένοι με αγροτικά εργαλεία επιτέθηκαν σε πύργους και κατοικίες Μουσουλμάνων, αλλά και Χριστιανών, μεγαλοϊδιοκτητών γης προξενώντας καταστροφές και λεηλασίες ακόμα και προβαίνοντας σε ωμότητες και δολοφονίες σε κάποιες περιπτώσεις.

Η κατοχή του Κρουσόβου από τα μέλη του ΒΜΡΟ κράτησε μέχρι τις 12 Αυγούστου, ανακηρύσσοντας τη Δημοκρατία του Κρούσεβο υπό την προεδρία του δασκάλου Νικόλα Κάρεβ.

Το βραχύβιο κίνημα είχε ως αποτέλεσμα οι οθωμανικές αρχές να ξεσπάσουν στα ελληνικά χωριά της Μακεδονίας που παρασύρθηκαν, θέλοντας και μη, στην εξέγερση – οπερέτα των κομιτατζήδων. Την σκληρότητα των Τούρκων γνώρισε ιδιαίτερα ο ελληνικός πληθυσμός του Κρουσόβου, μετά την φυγή των Βουλγάρων «επαναστατών».

Μετά από αυτή την αποτυχία οι Βούλγαροι επέστρεψαν στην τακτική της άμεσης προσάρτησης της Μακεδονίας στο Βασίλειο τους.

Κοινή εθνική εορτή σε Βουλγαρία και Σκόπια

Σήμερα πάντως η «εξέγερση του Ίλιντεν» αποτελεί εθνική εορτή τόσο για την Βουλγαρία όσο και για τα Σκόπια, οποία εορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Αυγούστου (20 Ιουλίου με το παλαιό ημερολόγιο).

Για τους μεν Βούλγαρους αποτελεί ένα κίνημα με σκοπό την αυτονόμηση της Μακεδονίας σε πρώτη φάση αλλά με τελικό σκοπό την προσάρτηση στη χώρα τους.

Για τους δε Σκοπιανούς, αποτελεί την πρώτη πράξη ανακήρυξης του «μακεδονικού έθνους», θεωρώντας την «Δημοκρατία του Κρούσεβο», ως το πρώτο «ελεύθερο μακεδονικό κράτος».

Μάλιστα η δεύτερη στροφή του ποιήματος από τον εθνικό ύμνο των Σκοπίων αναφέρει: «Τώρα ανεμίζει ξανά η σημαία της Δημοκρατίας του Κρούσεβο, Γκότσε Ντέλτσεφ, Πίτου Γκούλι, Ντάμε Γκρούεφ, Σαντάνσκι».

Βέβαια πρέπει να σημειωθεί ότι τα συγκεκριμένα ονόματα αποτελούν και εθνικούς ήρωες των Βουλγάρων, ενώ αποτελούν ονομασίες πόλεων της Βουλγαρίας.

Στις 2 Αυγούστου 2017 για πρώτη φορά οι πρωθυπουργοί των Σκοπίων και της Βουλγαρίας, Ζόραν Ζάεφ και Μπόικο Μπορίσοφ αντίστοιχα, τίμησαν μαζί την επέτειο του Ίλιντεν, καταθέτοντας στεφάνια στον τάφο του κοινού εθνικού τους ήρωα Γκότσε Ντέλτσεφ στα Σκόπια.

Όσο για το ΒΜΡΟ, σήμερα είναι το όνομα του εθνικιστικού κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης στα Σκόπια (με πρόεδρο τον Κρίστιαν Μιτσόσκι, ο οποίος διαδέχθηκε τον πρώην πρωθυπουργό Νίκολα Γκρουέφσκι), αλλά και το όνομα εθνικιστικού κόμματος της συμπολίτευσης στην Βουλγαρία (με ηγέτη τον Κρασιμίρ Καρακατσάνοφ).

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *