Η κοινωνική ιδεολογία του Ιωάννη Καποδίστρια

Του Θοδωρή Ασβεστόπουλου

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας Ιωάννης Καποδίστριας έπεφτε νεκρός από τις σφαίρες των πολιτικών του αντιπάλων.

Ο πολιτικός ηγέτης που οργάνωσε εκ του μηδενός το σύγχρονο ελληνικό κράτος ήταν θύμα των πολιτικών παθών της εποχής εκείνης. Μίας εποχής όπου στον ελληνικό χώρο κυριαρχούσαν οι κοτζαμπάσηδες σε Μωριά και Ρούμελη και οι πλοιοκτήτες στα νησιά.

Οι πρόκριτοι του υπόδουλου Ελληνισμού θεωρούσαν αυτονόητο ότι θα διατηρούσαν τα προνόμια τους και στο ελεύθερο κράτος, μία αντίληψη που ακύρωνε την πραγμάτωση της ο Ιωάννης Καποδίστριας.

Ο πρώτος Κυβερνήτης είχε στα σχέδια του, μεταξύ άλλων, να μοιράσει τις εθνικές γαίες στους ακτήμονες. Όμως αυτές ήταν ήδη υποθηκευμένες λόγω των εθνικών δανείων του 1824 – ΄25.

Ωστόσο η Εθνοσυνέλευση του Άργους το 1829, έδινε την υπόσχεση πως σε κάθε στρατιώτη και ναύτη που θα εκπλήρωνε «ανεπιλήπτως» τα καθήκοντα του, θα λάμβανε «αμοιβή εις γην» ανάλογη του βαθμού του.

Ο ίδιος μάλιστα συνέδεε τα οικονομικά με τα συνταγματικά δικαιώματα: «Ο ελληνικός λαός ο οποίος αποτελεί μάζαν ακτημόνων να ανέλθει εις την τάξιν ενός λαού ιδιοκτητών. Ότε ο σκοπός ούτος θα έχει επιτευχθεί, η συνταγματική οργάνωσις της Ελλάδος θα είναι όχι μόνον δυνατή, αλλά και εύκολος».

Ο Ιωάννης Καποδίστριας λοιπόν ήθελε τον Έλληνα πολίτη, οικονομικά ανεξάρτητο και αυτάρκη, ώστε να μην εξαρτάται από τα «τζάκια» των κοτζαμπάσηδων και των εφοπλιστών.

Τότε μόνο θα μπορούσε, σύμφωνα με την αντίληψη του, να λειτουργήσει το δημοκρατικό πολίτευμα σε ένα κράτος με Σύνταγμα.

Ο Κυβερνήτης, συναισθηματικά φορτισμένος από τον ανελέητο πόλεμο που δέχτηκε από τους άρχοντες της εποχής του, απευθυνόμενος στον λαό μίλησε για τους προκρίτους με πολύ σκληρούς, ουσιαστικά υβριστικούς χαρακτηρισμούς:

«Οι χειρότεροι και απανθρωπότεροι τύραννοι σας και σκληρότεροι από τους Τούρκους μου έχουν τας χείρας δεμένας και δεν με αφήνουν να σας ελευθερώσω. Τα θέλουν όλα δια τον εαυτό τους οι Τουρκοκοτσιαμπάσηδες, οι τουρκολάτρες, δια να σας έχουν αυτοί υπό τον ζυγόν τους.

Εγώ απεφάσισα να κάμω Συνέλευσιν από τον λαόν, από τα σπλάγχνα του λαού, δια να ακούσω τα παράπονα τους, να μάθω τας ανάγκας τους, τα δίκαια τους, να φροντίσω να τα θεραπεύσω, αλλ’ οι χειρότεροι από τους Τούρκους Κοτσιαμπάσηδες θέλουν και ενεργούν να γίνουν αυτοί πάλι πληρεξούσιοι, να τους βάλουν έτι βαρύτερον ζυγόν».

Ένα άλλο σημείο που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι οι δυσαρέσκειες των προυχόντων προς τον Καποδίστρια άρχισαν να εκφράζονται έντονα στις εκλογές για συγκρότηση Εθνοσυνέλευσης το 1829.

Τότε ξέσπασε η διαμάχη για το ποιοι είχαν δικαίωμα ψήφου. Η πλειονότητα των μελών του Πανελληνίου (συμβουλευτικό σώμα παρά τον Κυβερνήτη) τασσόταν υπέρ της θέσης ότι στις εκλογές έπρεπε να συμμετέχουν μόνο οι αυτόχθονες και οι κτηματίες και όχι οι ακτήμονες και οι ετερόχθονες (όσοι προέρχονταν από τις μη απελευθερωμένες περιοχές). Ο Καποδίστριας όμως απέρριπτε αυτή την πρόταση ως αγενή και ιδιοτελή πράξη.

Ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας λοιπόν, ήταν για την εποχή του φιλολαϊκός και όχι λαϊκιστής. Ήταν προοδευτικός και εκσυγχρονιστικός σε όποια πολιτικά και κοινωνικά σημεία ήταν αναγκαίο για την εποχή εκείνη. Και ας το χαρακτήριζαν κάποιοι, για τους δικούς τους ιδιοτελείς σκοπούς, ως “δικτάτορα”.

Ναι, για όσους έβλεπαν ότι μαζί με την τουρκοκρατία χανόντουσαν και τα πρωτεία τους στην πολιτική ζωή και την κοινωνία, ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν «δικτάτορας».

Γι’ αυτό και ένα από τους λόγους και τα αποτελέσματα της δολοφονίας του ήταν να επιζήσει ο κοτζαμπασισμός, με διάφορες μορφές, τουλάχιστον ακόμα έναν αιώνα.

Για την συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού όμως ο Καποδίστριας ήταν και παραμένει ως σήμερα ο άξιος Κυβερνήτης του.

Πηγές:

– Το έργο εσωτερικής συγκρότησης του Καποδίστρια, Σ. Πλουμίδης, Ιστορία Εικονογραφημένη, τεύχος 505.

– Αρχείον Ιωάννου Καποδίστρια, τόμος Ι, Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών

– Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Σπ. Τρικούπης

– Απομνημονεύματα Αγωνιστών 1821, Καν. Δεληγιάννης

– Ιωάννης Καποδίστριας ο Εθνάρχης, Γ. Καραμαδούκης

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κάθε φορά που ένας πατέρας κλέβει γάλα…

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης Σκέψου τα υγρά μάτια ενός πατέρα που ξυπνάει κάθε πρωί μη γνωρίζοντας αν το βράδυ θα έχει να δώσει φαγητό στα παιδιά του. Φαντάσου τώρα αυτό τον πατέρα και την απόλυτη αυτοταπείνωση που βιώνει, τη στιγμή που αποφασίζει να μπει σε μια αλυσίδα σούπερ μάρκετ, να[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *