Οι προσπάθειες καθιέρωσης της «Πειραϊκής αποκριάς»

του Στέφανου Μίλεση

Μέχρι το 1888 στον Πειραιά εκδηλώσεις αποκριάς μπορούσε να συναντήσει κάποιος μόνο ανάμεσα στις παρέες φίλων, σε ιδιωτικές εορτές και σε δημόσια κέντρα όπως ταβέρνες.

Ο Δήμος Πειραιώς απέφευγε συστηματικά να αναμιχθεί όχι μόνο σε αποκριάτικες εορτές, αλλά σε κάθε είδους εκδηλώσεις εορταστικού χαρακτήρα. Και αυτό διότι προσπάθειες που είχαν γίνει εκ μέρους του Δήμου είχαν αποτύχει και έτσι είχε εγκαταλειφθεί η προσπάθεια. Η αιτία της αποφυγής είχε να κάνει με το γεγονός της γειτνίασης που είχε η πόλη με την Αθήνα.

Οι διοργανωτές είχαν πειστεί ότι θα αποτελούσε περιττό κόπο, να διοργανωθεί κάτι το σημαντικό που θα απέτρεπε τους Πειραιώτες από το να παραστούν στις αντίστοιχες αθηναϊκές εκδηλώσεις. Ωστόσο το 1888 σχηματίστηκε μια επιτροπή Πειραιωτών που σύστησε ένα σωματείο με την επωνυμία «Εταιρεία των Εορτών», στην οποία ανατέθηκε το έργο διοργάνωσης τέτοιων εκδηλώσεων.

Η «Εταιρεία» προέβαινε στην ανακοίνωση δια του τύπου εκδηλώσεων, όπως της Αποκριάς, των Πρωτομαγιάς, των Επετείων ναυμαχιών και άλλων ιστορικών στιγμών. Το 1888 οι προτάσεις που υποβλήθηκαν, θυμίζουν θα λέγαμε σήμερα, περισσότερο εθνικές επετείους ή αθλητικούς αγώνες και λιγότερο αποκριάτικες γιορτές. Οι προτάσεις της επιτροπής ήταν:

Αναπαράσταση ναυμαχιών

Όμιλοι λεμβούχων θα εμφανίζονταν  μεταμφιεσμένοι ως ναυμάχοι του 1821 αναπαριστώντας σημαντικές ναυμαχίες παρμένες από τους αγώνες της εθνικής μας παλιγγενεσίας. Ένα ερώτημα ωστόσο που τέθηκε στην επιτροπή ήταν ποιοι λεμβούχοι θα δέχονταν να παραστήσουν τους άνδρες του πληρώματος της τουρκικής ναυαρχίδας. Στο τέλος η αναπαράσταση περιελάμβανε ανατίναξη του τουρκικού σκάφους, μια εκδήλωση που λίγο πολύ μας θυμίζει τις αντίστοιχες εορτές των ηρωικών νησιών μας Ύδρα και Σπέτσες (αρμάτα).

Αλιεία δια δυναμίτιδος

 

Προβλεπόταν σε αυτή την εκδήλωση τη στιγμή που θα γίνονταν οι εκρήξεις να πετάγονταν ψάρια στο συγκεντρωμένο πλήθος.

Γράφει η εφημερίδα «Σφαίρα» στο φύλο της 21 Ιανουαρίου του 1902 (Σελ. 2) τα εξής: «Δια μικρών πλοίων θα τελεστεί απομίμηση αλιείας δια δυναμίτιδος… Δια ευφυούς μηχανισμού άμα εκρήγνυται το φυσίγγιον της δυναμίτιδος θα εκσφενδονίζονται εκ χάρτινης θήκης αληθείς νωποί ιχθύς, ους πατείς με πατώσε, θα περισυλλέγωσιν οι αγυιόπαιδες». Τέλος διάφορους αποκριάτικους στολισμούς της ακτής του εμπορικού λιμανιού (από Τελωνείο έως λιμένα Αλών), αρματοδρομίες κ.ο.κ. Η επιτροπή όμως αυτή που συνεστήθη για την διοργάνωση της αποκριάς του 1888 δεν είχε χρόνο να υλοποιήσει τις προτάσεις της. Μέλη της «Εταιρείας των Εορτών» ήταν σπουδαία ονόματα της Πειραϊκής κοινωνίας, όπως ο Π. Δαμαλάς, ο Π. Οριγώνης (Πρόξενος Σερβίας), ο Δημοσθένης Καλοστύπης (εκδότης εφημερίδας), Σ. Μέρμηγκας (Δημοτ. Σύμβουλος), Σ. Καπράνος (βιομήχανος), Ι. Σέρμπος, ο Αλ. Μελετόπουλος (τότε Δημαρχιακός πάρεδρος) κ.α.

Κέντρο των εκδηλώσεων η Πλατεία Καραϊσκάκη

Κέντρο των εκδηλώσεων ορίστηκε να είναι η Πλατεία Αππόλωνος (σημερινή Πλατεία Καραϊσκάκη). Εκεί συγκεντρώθηκαν οι ομάδες των μασκαρεμένων κρατώντας κάθε ομάδα μπροστά της από μια πινακίδα που ανέγραφε το θέμα της μεταμφίεσης. Μερικά από τα θέματα ήταν: «Η ένεκα της πτώχειας μετανάστευσις των Πειραιέων». Σε αντίθεση με το θέμα της πινακίδας, πίσω από αυτήν βρίσκονταν μεταμφιεσμένοι εργοστασιάρχες, έμποροι και κτηματίες. Άλλες πινακίδες έγραφαν: «Η Άλωση της Μιλήτου», «Ο Αλή Πασάς», «Το ισοζύγιον», «Το Χρηματιστήριον», «Το θέατρο Πειραιώς», «Οι ναυμάχοι» κ.α.

Σχεδόν όλες οι προτάσεις της επιτροπής υλοποιήθηκαν τότε συμπεριλαμβανομένης και της απομίμησης ναυμαχίας. Όμως η έλλειψη χρόνου διοργάνωσης οδήγησε πολλά δρώμενα σε αποτυχία, όπως η ναυμαχία που έγινε εν μέσω εκατοντάδων άλλων θεατών που επέβαιναν σε βάρκες και που είχαν καλύψει την επιφάνεια του λιμανιού δημιουργώντας μια χαοτική πραγματικά κατάσταση.

Οι αποκριάτικες εκδηλώσεις στον Πειραιά

Το θέαμα στη θάλασσα, έγινε στην κυριολεξία «θάλασσα» έγραφε ο αρθρογράφος στην εφημερίδα «Σφαίρα» (φ. 29.1.1903). Γενικώς από το αποτέλεσμα δεν δόθηκε η εντύπωση ότι οι εορτές εκείνες ήταν καλύτερες από τις αντίστοιχες της Αθήνας. Άλλωστε όπως το περίμενε η επιτροπή οι περισσότεροι κάτοικοι είχαν ανέβει να παρακολουθήσουν τις εκδηλώσεις των Αθηνών. Έτσι τον επόμενο χρόνο, το 1889, την προηγούμενη μέρα των εκδηλώσεων στον Πειραιά, τοιχοκολλήθηκε στο σιδηροδρομικό σταθμό Πειραιά μια δημοσίευση που έγραφε: «Αύριο Κυριακή 18 Φεβρουαρίου 1889, στο καφενείο του σταθμού στις μία η ώρα». Τη δημοσίευση αυτή υπέγραφαν κάποιοι με την επωνυμία «Οι ορκισμένοι»!

Επειδή η Εταιρεία φοβόταν ότι και πάλι οι Πειραιώτες θα έφευγαν, τοποθέτησαν αυτή την ανακοίνωση ώστε να δοθεί εντύπωση ότι κάποιοι αγανακτισμένοι Πειραιώτες με τη συμπεριφορά όσων πήγαιναν στην Αθήνα, είχαν κανονίσει να βρεθούν για να τους γιουχάρουν ή και να τους εμποδίσουν. Με την απειλή αυτή, πίστευαν ότι θα απέτρεπαν την άνοδο στις εκδηλώσεις της Αθήνας. Δεν γνωρίζουμε αν η απειλή είχε αποτέλεσμα…

Ο Τόπος των αποκριάτικων εκδηλώσεων

 

Τόπος αποκριάτικων εκδηλώσεων το 1889 ορίστηκε να είναι το μήκος της Λεωφόρου Αθηνάς (σημερινής Βασιλέως Γεωργίου Α’) από το Ωρολόγιον έως το Δημοτικό Θέατρο. Χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια συνεχόμενων αποκριάτικων εκδηλώσεων ώστε τελικά η Πειραϊκή αποκριά να γίνει συνείδηση και οι Πειραιώτες να μην ανεβαίνουν στην Αθήνα την ημέρα εκείνη. Οι αποκριάτικες εκδηλώσεις στον Πειραιά ξεπέρασαν σε κόσμο και επιτυχία τις αντίστοιχες των Αθηνών, το 1901. Εκείνη τη χρονιά συνέβη το ακριβώς αντίθετο.

Ο ατμήλατος τότε σιδηρόδρομος Αθηνών – Πειραιώς μετάφερε πλήθη Αθηναίων εκ των οποίων πολλοί είχαν προμηθευτεί εισιτήρια για την εξέδρα, η ανεπάρκεια της οποίας ευεργέτησε τον ιδιοκτήτη του καφενείου του Ρολογιού ο οποίος νοίκιαζε τα καθίσματα του καταστήματος! Στην είσοδο του λιμένα, έχει κάνει την εμφάνισή της μια αρχαία τριήρης στο κέντρο της οποίας δεσπόζει η βασίλισσα της Αποκριάς. Αυτή την τριήρη όμως την σύρει με μια γαλάζια ταινία, ένας τεράστιος Κύκνος!

Το συμπλήρωμα της θριαμβευτικής επιτυχίας του καρναβαλιού στον Πειραιά ήταν το φιάσκο της αθηναϊκής αποκριάς που έγινε την 6η Φεβρουαρίου του 1901 με ομολογούμενη πλήρη αποτυχία. Ανάλογη επιτυχία είχε ο Πειραιάς που τελούσε την είσοδο της Βασίλισσας του Καρναβαλιού, στο λιμάνι και το 1902 και 1903 αλλά στο λιμάνι της Ζέας. Στην αποκριά του 1903 μια τεράστια ξύλινη εξέδρα κατασκευάστηκε από τους Δ. Ζίζηλα και Π. Καψαμπέλη στην πλατεία Μουνυχίας (σημερινή Κανάρη).

Ο Πειραιάς έλκυε τα πλήθη των Αθηναίων

Το πειραϊκό καρναβάλι ήταν πλέον γεγονός! Ο Πειραιάς έλκυε τα πλήθη των Αθηναίων διότι οι δικές του πομπές ήταν πλωτές! Θύμιζαν τις Ενετικές εορτές με τις μεσαιωνικές μάσκες και το επιβλητικό περιβάλλον ειδικά όταν βράδιαζε και τον όρμο της Ζέας τον φώτιζαν πυρσοί που δημιουργούσαν ένα περιβάλλον πραγματικά εξωπραγματικό. Τα χρόνια πέρασαν, οι ενετικές εορτές κατά την διάρκεια της πειραϊκές αποκριάς έχασαν το ενδιαφέρον τους. Το κέντρο του κόσμου και της μεταμφίεσης των αποκριών είχε περάσει στο κοσμοπολίτικο Νέο Φάληρο. Στα σαλόνια του «Μέγα» ξενοδοχείου και του «Ακταίον» είχε συγκεντρωνόταν πλέον κάθε «μασκαράς» της Αθήνας και του Πειραιά. Και όταν αργότερα το Νέο Φάληρο έχασε κι αυτό την αίγλη του, οι Πειραιώτες ανέβαιναν τις μέρες της αποκριάς στην Πλάκα.

Πολλές προσπάθειες έγιναν λίγο πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και αμέσως μετά για αναβίωση του Πειραϊκού καρναβαλιού, αλλά ματαίως…. Ακόμα και όταν ο Δήμαρχος της χούντας ο Αριστείδης Σκυλίτσης προσπάθησε να τις επαναφέρει, αυτές είχαν το χαρακτήρα παρέλασης δια αυτοκινούμενων διακοσμημένων αρμάτων. Σε τίποτα δεν θύμιζαν τις ενετικές εορτές του κεντρικού λιμανιού και της Ζέας, ή τις αναπαραστάσεις των ναυμαχιών από την εποχή της επανάστασης. Το «Πειραϊκό καρναβάλι» είχε περάσει δια παντός ή καλύτερα οι άνθρωποι είχαν αλλάξει….

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πειραιάς: Με ιδιαίτερη λαμπρότητα ο αγιασμός των υδάτων

Χοροστατούντος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Ιερώνυμου και του μητροπολίτη Πειραιώς και Φαλήρου Σεραφείμ, πραγματοποιήθηκε στις 11:00 το πρωί στο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας στον Πειραιά, η τελετή αγιασμού των υδάτων με τη ρίψη του τιμίου σταυρού. Βατραχάνθρωποι της Ομάδας Υποβρυχίων Αποστολών βούτηξαν στα παγωμένα νερά του λιμανιού[…]

Περισσότερα »

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *